Τρίτη, 18 Απριλίου 2017

Το παραμύθι από τους αδερφούς Grimm στην εποχή μας-Διάδοση και Μελέτη-Κυκλοφορία συλλογικού τόμου


Κωδικός καταλόγου: 9559352
ISBN: 978-960-01-1786-8
1η έκδοση, Απρίλιος 2017
17 x 24
σελ. 855
 
 

Από το οπισθόφυλλο


Ο παρών τόμος φιλοδοξεί να αποτελέσει έναν σύγχρονο και ενημερωμένο Οδηγό για τη διεπιστημονική μελέτη του παραμυθιού, για όσους το «ζουν» ως ερευνητές του (εκπαιδευτικοί, φοιτητές) αλλά και για το ευρύ αναγνωστικό κοινό. Με αφετηρία τη θεωρητική διατύπωση ότι κάθε είδος της λαϊκής αφήγησης αποτελεί μια ξεχωριστή οντολογική κατηγορία που μεσολαβεί μεταξύ της γλώσσας, των συμβόλων και της πραγματικότητας (κατά την έκφραση του Αμερικανού λαογράφου Dan Ben-Amos), το παραμύθι γίνεται αντικείμενο μελέτης ως προς τον πλούτο των μορφών, των επεξεργασιών και των σημασιών του στην ιστορική του εξέλιξη, σε διαφορετικές κοινωνίες, πολιτισμούς και μέσα διάδοσης (από τον προφορικό λόγο στη λογοτεχνία, στο εκπαιδευτικό εγχειρίδιο, στο κινηματογραφικό έργο, στο τηλε­οπτικό σίριαλ, στα κόμικς και στα παιχνίδια υπολογιστών), αλλά και στη διαχρονία του ελληνικού λόγου από την αρχαιό­τητα έως τις μέρες μας.

 

Συνοπτική πρώτη παρουσίαση

 

Το 2012 διοργανώθηκε στην Αθήνα στα πλαίσια του Έτους Grimm το Διεθνές Συνέδριο με θέμα: '' Οι αδερφοί Grimm και το λαϊκό παραμύθι: Αφηγήσεις, αναγνώσεις,μεταμορφώσεις" με τη συνεργασία Τμημάτων από τα πανεπιστήμια ΕΚΠΑ, Θεσσαλίας και Αιγαίου και με τη συμμετοχή 80 επιλεγμένων ερευνητών επιστημόνων και πανεπιστημιακών καθηγητών από την Ελλάδα, Γερμανία, Ισπανία, Πορτογαλία, Καταλωνία, ΗΠΑ και Ιαπωνία με εισηγήσεις που κάλυπταν ένα ευρύ φάσμα προσεγγίσεων και οπτικών με κεντρικό άξονα-έργο αναφοράς το έργο των Γερμανών φιλολόγων και ερευνητών που άνοιξαν δρόμους στη μελέτη του παραμυθολογικού υλικού με αφορμή την κυκλοφορία του έργου τους Kinder und Hausmarchen αλλά και με προσεγγίσεις σχετικές με τη σύγχρονη μορφή του παραδοσιακού λαϊκού υλικού στις μεταμορφώσεις του.
Η ογκώδης έκδοση των 855 σελίδων σε επιμέλεια Μ.Γ. Μερακλή, Γ. Παπαντωνάκη, Χρ. Ζαφειρόπουλου,Μ. Καπλάνογλου, Γ. Κατσαδώρου περιλαμβάνει όσα κείμενα αξιολογικά κρίθηκαν και επιλέχτηκαν προς δημοσίευση και μαζί με αυτά συμπεριλήφθηκαν και κείμενα από προσωπι-  κότητες των λαογραφικών και παραμυθολογικών σπουδών που δεν έπρεπε να απουσιάζουν για τη σημαντικότητά τους από την παρούσα έκδοση που φτάνουν  συνολικά  τα 51 του παρόντος τόμου.
 
Αναφέρουμε ενδεικτικά τους δικούς μας Μ. Γ. Μερακλή-Ομότιμο Καθ. Παν/μίου Αθηνών και πρόεδρο της Ελληνικής Λαογραφικής Εταιρείας, τις Άννα Αγγελοπούλου, Μαριάνθη Καπλάνογλου και Εμμανουέλα Κατρινάκη-μέλη της Συντακτικής Επιτροπής του Ελληνικού Καταλόγου Παραμυθιών,τη Δέσποινα Δαμιανού Επικ. Καθ. Λαογραφίας του ΔΠΘ, τον Μ. Αλ.Αλεξιάδη Καθ. Λαογραφίας στο ΕΚΠΑ, τον Μ. Γ. Βαρβούνη Καθ. Λαογραφίας στο ΔΠΘ, τον Β. Δ. Αναγνωστό-πουλο Ομότιμο Καθ. Παν/μίου Θεσσαλίας, τον Γ. Κατσαδώρο Επικ. Καθ. Παν/μίου Αιγαίου, τον Β. Ι. Γεργατσούλη Διδ. Λαογραφίας του ΕΚΠΑ, πρόσωπα που έχουμε γνωρίσει και τιμήσει κατά περίπτωση στη διάρκεια των επιστημονικών ημερίδων του Φεστιβάλ Αφήγησης "Αθήνα... μια πόλη παραμύθια" την περίοδο 2014-2017 καθώς και ο Βάλτερ Πούχνερ Ομότιμος Καθ. Παν/μίου Αθηνών και Αντιπρόεδρος της Ελληνικής Λαογραφικής Εταιρείας και ομιλητής στο Θερινό Σχολείο Παραμυθιών του Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη" το 2012.
           Παρόντες και παρούσες με κείμενά τους ορισμένα από τα "ιερά τέρατα" της διεθνούς επιστημονικής παραμυθολογίας ο Αμερικανός Dan Ben Amos-Καθ. στο Παν/μιο της Pennsylvania, o Hans-Jorg Uther-συντάκτης της τελευταίας αναθεωρημένης έκδοσης του ΔιεΘνούς Κατάλογου Κατάταξης Παραμυθιών (2004), η Christine Kawan Shojaei-μέλος της συντακτικής επιτροπής της Εγκυκλοπαίδειας των Παραμυθιών του Γκέτινγκεν και του περιοδικού Fabula, η Isabel Cardigos -υπεύθυνη σύνταξης του Πορτογαλικού Καταλόγου Παραμυθιών και ο συμπατριώτης της  Fransisco Vaz Da Silva, η  Carme Oriol-πανεπιστημιακός και ερευνήτρια των λαϊκών αφηγήσεων στην Καταλωνία,  ο Wolfang Mieder-καθ. Λαογραφικών Σπουδών στο παν/μιο του Vermont USA, καθώς και η Mayako Murai-Καθ. του Παν/μίου Kanagawa της Ιαπωνίας.
 
Ο τόμος αποτελείται από δύο εισαγωγικά κείμενα, μία γενική εισαγωγή, ένα προλογικό σημείωμα και μία συνοπτική παρουσίαση των άρθρων που συμπεριλαμβάνονται στον τόμο.  Χωρίζεται σε επτά διαφορετικά κεφάλαια και κλείνει με ένα επιλογικό κείμενο του Hans -Jorg Uther.

Τα κεφάλαια του τόμου είναι τα εξής:
Α. Συγκρότηση του Παραμυθιού.Ο ρόλος των αδερφών Grimm- Έξι άρθρα
Β. Οι αδερφοί Grimm και τα παραμύθια τους ανά τον κόσμο-Έξι άρθρα
Γ. Μεταπλασμοί του Παραμυθιού.Συγγενή Είδη-Πέντε άρθρα
Δ. Διάχυση Παραμυθιακών Στοιχείων σε άλλα είδη και αντιστρόφως-Τέσσερα Άρθρα
Ε. Από την τυπολογία των Παραμυθιών-Επτά άρθρα
ΣΤ. Παραμύθι και Παιδαγωγική. Λογοτεχνία και Παιδική Λογοτεχνία-Δώδεκα άρθρα
Ζ. Προφορική και Μεταπροφορική Αφήγηση, ΜΜΕ, Κόμικς-Επτά άρθρα.
 
Τα άρθρα των πανεπιστημιακών που έχουμε συναντήσει και φιλοξενήσει με αφορμή  την ημέρα του  "Θερινού Σχολείου Παραμυθιών"  του Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου  "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη" από το 2011 και στην Επιστημονική Ημερίδα "Ταξίδι στον κόσμο των αφηγήσεων, των μύθων και των λαϊκών παραμυθιών" του Φεστιβάλ Αφήγησης "Αθήνα... μια πόλη παραμύθια" από το 2014 και που μπορεί κανείς να μελετήσει με ενδιαφέρον στον τόμο είναι τα εξής:
 
-Μ. Γ. Μερακλής:  Μοτίβα και σύμβολα στο λαϊκό παραμύθι σ. 21-31
-Άννα Αγγελοπούλου: Από μάνα σε κόρη, τροφή και κλώσιμο σε τρία μαγικά νεοαελληνικά παραμύθια σ. 205-213
-Μαριάνθη Καπλάνογλου:Τα παραμύθια, τα Παιδιά και το Σπίτι: Τρεις λέξεις στη σκιά της ιστορίας σ. 45-57
-Εμμανουέλα Κατρινάκη: Once upon a time ήταν ο Ρουπελστίλσκιν σ. 741-750
-Δέσποινα Δαμιανού: Τα μαγικά παπούτσια σ. 465-474
-Μ. Αλ.Αλεξιάδης: Από την ιστορία και την πρόσληψη των παραμυθιών των Grimm στην Ελλάδα σ. 261-274
-Μ. Γ. Βαρβούνης: Παραμυθιακά στοιχεία σε σύγχρονα αγιολογικά κείμενα γερόντων  της Ορθόδοξης Εκκλησίας σ.397-413
-Β. Δ. Αναγνωστόπουλος: Η παραδοσιακή αφήγηση και οι σύγχρονοι παραμυθάδες. Η περίπτωση της Θεσσαλίας σ. 717-724
-Γ. Κατσαδώρος: Σύγχρονες μεταπλάσεις των παραμυθιών των αδερφών Grimm. Παιχνίδια ρόλων και υπολογιστών σ. 763-771
-Β. Ι. Γεργατσούλης (Μαζί με Ε.Μ. Τσολακίδου): Αφηγηματικές τεχνικές των Καρπάθιων ψευδολόγων σ.725-740
-Βάλτερ Πούχνερ: Χρήσεις και εφαρμογές των παραμυθιών των αδερφών Grimm στην ελληνική δραματουργία σ. 385-396
-Δημήτρης Β. Προύσαλης:  Η έννοια του Θανάτου στα παραμύθια των Grimm και οι ελληνικές παραλλαγές τους σ. 502-516  

Κυριακή, 2 Απριλίου 2017

Παραμύθια στη Βιβλιοθήκη-Η αφήγηση του Απριλίου

 
 
Η τέταρτη κατά σειρά συνάντηση του 2017 στο Πρόγραμμα "Παραμύθια στη Βιβλιοθήκη" -για μεγάλους, που οργανώνει ο ΟΠΑΝΔΑ από το 2013, αφορά στον μήνα Απρίλιο.
Τούτη τη φορά ακούγονται την πρώτη Παρασκευή του μήνα -7 Απριλίου.
Θέμα της συνάντησης:
 
 «Παραμύθια απ’ των προσφύγων
                        τις πατρίδες»                                          
Λαϊκές ιστορίες απ' τα χώματα των σύγχρονων ξεριζωμένων που ζητούν να απαγκιάσουν
και ν’ ακουστούν σε νέες συντροφιές
 
 
Πάντα στον φιλόξενο χώρο της Κεντρικής Δημοτικής Βιβλιοθήκης
Δομοκού 2 Στάση ΜΕΤΡΟ Λαρίσης
 
Παρασκευή 7 Απριλίου 2017
και ώρα 7.45 μμ
 
με ελεύθερη είσοδο
αλλά απαραίτητη την κράτηση στα τηλέφωνα:
210-8810884 και 210-8846009
 

Αφήγηση Μαθητείας-Η αφήγηση του Απριλίου 2017

 
Η Ομάδα Αφήγησης "Κόκκινη Κλωστή"
(Α. Καψωμενάκη, Κ. Κόκκορη, Φ. Κολιαράκη, Ε. Κούβαρη, Ε. Λεβεντάκη)
στα πλαίσια της μαθητείας της αφηγείται ιστορίες επιλεγμένες
από  το σακούλι της προφορικής παράδοσης των λαϊκών παραμυθιών και των μύθων
οι οποίες για τον μήνα Απρίλιο 2017
αφορούν τη  θεματική των ιστοριών από τους τόπους της Ανατολής, 
 
"ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ ΛΑΪΚΑ ΑΠ' ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ ΤΑ ΜΕΡΗ"
 
υποθέσεων δηλαδή που η αρχική πατρίδα καταγραφής υπήρξε
ο ευρύτερος χώρος
της Ανατολής από τη Μικρά Ασία μέχρι την Ιαπωνία. 
 Οι επιλεγμένες ιστορίες της αφηγηματικής συνάντησης
απευθύνονται
σε ακροατήριο από 12 ετών και άνω.
 
Σε τούτη την 6η αφηγηματική πορεία μαθητείας συμμετέχουν:
 Ένας σοφός που προσφέρει ένα δώρο ξεχωριστό που σαν αυτό άλλο δεν είναι,
η γυναίκα ενός παραμυθά που αναδεικνύεται μεγαλύτερη και πιο αποτελεσματική ψεύτρα
από τον άντρα της επιβεβαιώνοντας τη λαϊκή ρήση:
"άλλος έχει το όνομα κι άλλος έχει τη χάρη...",
ένας -άκουσον-άκουσον-τίμιος κλέφτης,
μια γυναίκα που διεκδικεί τον άντρα της
 νικώντας το ανίκητο,
 κι ακόμη μια ιστορία που σύντομα θα αναδυθεί! 
 
Όλα αυτά το Σάββατο 8 Απριλίου 2017
και ώρα 20.00
 
με είσοδο ελεύθερη
 
στην αίθουσα του "ΚΤΙΡΙΟ 11 δ" 
Ρεθύμνου 11δ -Αθήνα (πίσω από Ξενοδοχείο PARK-λεωφόρος Αλεξάνδρας)
 
 
Διοργάνωση:
 
 

Τρίτη, 28 Μαρτίου 2017

Παραμύθια δύναμης κι ελπίδας 31/3


 
"Παραμύθια δύναμης κι ελπίδας"
θα μοιραστούν με τους φίλους τους ο παραμυθάς Δημήτρης Β. Προύσαλης
και ο τραγουδοποιός Φίλιππος Πλακιάς.
Μια κόρη ξεχωριστή με χαρακτηριστικά απαραίτητα για μια ζωή όλο ουσία που κανένας όμως δεν την ήθελε στην παρέα του συναντάει τη γλώσσα του κόσμου που σταματημό στην κριτική δεν έχει. Δυο ποντικοί παγιδευμένοι σε ένα πηγάδι αδιέξοδο συνομιλούν με έναν γεωργό που κίνησε κάποτε να πάει να δει τι του λέει το όνειρό του κόντρα σε όλα τα εμπόδια. Παραμύθια λαϊκά πολυταξιδεμένα στο άτοπο και άχρονο από το στόμα ενός καινούργιου ζυμωτή που απαντούνε στο διάβα τους μουσικές και στίχους ενός ευφάνταστου τραγουδοποιού σε μια βραδιά αφήγησης για ενήλικο ακροατήριο, που σίγουρα θα προκαλέσει συζητήσεις και θα διεγείρει συναισθήματα από τις προσωπικές εμπειρίες του καθενός
 
Χώρος: Παραμύθι ας είναι
Διεύθυνση: Παραμυθιάς 54-Κεραμεικός
Χρόνος: Παρασκευή 31 Μαρτίου 2017
Ώρα: 10.00 μμ
Τηλ. Κρατήσεων: 6907470154

Τρίτη, 14 Μαρτίου 2017

Έρχεται το 4ο Φεστιβάλ Αφήγησης "Αθήνα... μια πόλη παραμύθια" 2017




Από την Κυριακή 19 Μαρτίου 2017 ξεκινάει για οκτώ ολόκληρες ημέρες μέχρι την Κυριακή 26/3/2017 σε επιλεγμένους χώρους της Αθήνας (Μουσεία, βιβλιοθήκες, μορφωτικά ινστιτούτα, νεώτερα μνημεία, ιερούς ναούς, σχολεία, αμφιθέατρα, πολιτιστικά στέκια, πολιτιστικά κέντρα) το ετήσιο από το 2014 Φεστιβάλ Αφήγησης- που συνδιοργανώνει ο Δήμος Αθηναίων-ΟΠΑΝΔΑ μαζί με τους πηλιορείτικους φορείς, Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη", Πολιτιστικό -Εξωραϊστικό Σύλλογο Αγίου Γεωργίου Νηλείας "Ο Κένταυρος" και ΠΗΛΙΟΝ ΟΡΟΣ- με την επωνυμία "Αθήνα... μια πόλη παραμύθια". Πρόκειται για ένα φεστιβάλ που εμπνέεται από και αφιερώνεται στην Παγκόσμια Ημέρα Αφήγησης (20 Μαρτίου-World Storytelling Day-WSD) μια ημέρα θεσμοθετημένη από το 1990 σε περίπου 40 χώρες και πέντε ηπείρους, με ένα κεντρικό θέμα επικέντρωσης των εορταστικών εκδηλώσεων κάθε έτος. Για το 2017 η θεματική αφορά στις ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ.

Για τη διοργάνωση του 2017 σημαντική είναι η παρουσία αφηγητών από το εξωτερικό που συμμετέχουν με την υποστήριξη της EUNIC Greece (European Union National Institutes for Culture) και εκπροσωπούν την Δανία, Νορβηγία, Σλοβενία, Ισπανία και Κύπρο ενώ η διοργάνωση είναι υπό την αιγίδα του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού ΕΟΤ και την Πρεσβεία του Βελγίου στην Ελλάδα και την Κύπρο. Το Βέλγιο επίσης συμμετέχει με την προβολή ανθρωπολογικού ντοκιμαντέρ για τη λειτουργία της αφήγησης με την παρουσία του σκηνοθέτη του L. Van Lancker.

Συμμετέχουν επίσης Έλληνες αφηγητές και ομάδες αφήγησης παλιότερες και νεότερες ενώ στις αφηγήσεις παίρνουν μέρος επίσης Διπλωματούχοι ξεναγοί και ιερείς που αφηγούνται συναξάρια.

Οι εκδηλώσεις υποστηρίζονται από την Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών-Ίδρυμα Νεότητος και Οικογένειας, το Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης, το Μουσείο Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης, το Εθνικό Θέατρο, το Δημοτικό Θέατρο Πειραιά τη Βιβλιοθήκη της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών ενώ ακόμη συμμετέχουν το ΚΕΘΕΑ Διάβαση και το Σωματείο Διπλωματούχων Ξεναγών.
Από τις διεθνείς συμμετοχές υποστηρικτές-μέσω EUNIC Greece- είναι η Νορβηγική Πρεσβεία στην Αθήνα, η Πρεσβεία της Σλοβενίας στην Αθήνα, το Σπίτι της Κύπρου, το Ινστιτούτο Θερβάντες στην Αθήνα και το Δανέζικο Ινστιτούτο στην Αθήνα.

Οι εκδηλώσεις διανθίζονται με αφηγήσεις λαϊκών παραμυθιών, μύθων, συναξαριακών ιστοριών και επών, από τον Μαραθώνιο της Παγκόσμιας Ημέρας Αφήγησης- 20 Μαρτίου, την παράλληλη έκθεση καλλιτεχνών, την επιστημονική ημερίδα, τις τιμητικές εκδηλώσεις, την προβολή ταινίας και έχουν όλες ελεύθερη είσοδο για το κοινό.

Περισσότερες πληροφορίες μπορεί κάποιος να διαβάσει στο ιστολόγιο των εκδηλώσεων :

storytellingfestathens.blogspot.gr

Δευτέρα, 6 Μαρτίου 2017

Η έρευνα του λαϊκού παραμυθιού έγινε φτωχότερη

Έφυγε από τη ζωή ένας σημαντικός άνθρωπος, τόσο για την κρητική λαογραφική έρευνα όσο και για το κολοσσιαίο έργο που άφησε πίσω του, κατά τη διάρκεια της πολύχρονης σχέσης του με την αναζήτηση, καταγραφή, αποδελτίωση, έκδοση αλλά και μελέτη του λαϊκού παραμυθιού. Το λαϊκό παραμύθι στην Ελλάδα και ιδιαίτερα στις γωνιές της Κρήτης έχασε έναν σπουδαίο φίλο, φανατικό ερευνητή, ακούραστο συνοδοιπόρο μέσα στο χρόνο.


Από την τελευταία μας συνάντηση τον Ιούνιο του 2016 στο Ηράκλειο,
στο κέντρο η σύντροφος της ζωής του κ. Δέσποινα


Είχα την τιμή και τη χαρά να γνωρίσω τον Αριστοφάνη Χουρδάκη από κοντά τον Αύγουστο του  2014 όταν τον καλέσαμε ως διοργανωτές του Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου στο 4ο Φεστιβάλ "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη" για να τον τιμήσουμε για την πολύχρονη προσφορά του στο ελληνικό παραμύθι, μέσα από την καταγραφή αλλά και έντυπη κυκλοφορία ενός πολύτιμου προφορικού υλικού από τα κρητικά χώματα.

Η γνωριμία μου με τον Αριστοφάνη Χουρδάκη έγινε όμως πολλά χρόνια πιο πριν, όταν κατά τη διάρκεια ενός εργαστηριακού κύκλου για την παραμυθιακή αφήγηση στα 2002-2003 μια μακρινή του συγγενής μίλησε στην τότε παρέα για τα βιβλία του Αριστοφάνη Χουρδάκη. Ήμουνα ανάμεσα σε αυτούς που αγόρασε τους οκτώ πρώτους τόμους μιας κοπιαστικής προσπάθειας του χαλκέντερου ερευνητή που είχε ήδη ξεκινήσει από το 1990 και αργότερα όταν κατέβαινα για το μεταπτυχιακό μου στην Κρήτη την περίοδο 2006-2008 πάντα ερχόμουνα σε επαφή με το έργο του στις διαδρομές των κρητικών καραβιών.



Η συνεισφορά του είναι πολύ μεγάλη και ιδιαίτερα πολύτιμη παρακαταθήκη για όσους σκύψουν με επιστημονικό ενδιαφέρον στο υλικό που έχει συγκεντρώσει στο πέρασμα από τη δεκαετία του 1960 μέχρι και μετά το 2010. Δεν είναι πως επισκέφτηκε πόρτα-πόρτα περισσότερα από 300 χωριά σε όλη την επικράτεια της Μεγαλονήσου, επιτελώντας στο ακέραιο το καθήκον ενός ερευνητή που οργώνει στο πεδίο του ενδιαφέροντός του. Είναι ακόμη πως προχώρησε με προσωπικά του έξοδα στην έκ-δοση περισσότερων των 20 αυτοτελών τόμων-συλλογών με παραμύθια και μύθους ανά περιοχές βγάζοντας στο προσκήνιο την προφορική παράδοση του κρητικού παραμυθιού και φωτίζοντας τη λαϊκή δημιουργία με τις ιδιαίτερες επιρροές αλλά και τα κοινά στοιχεία με την υπόλοιπη ελληνόφω-νη παραμυθιακή παράδοση παρουσιάζοντας 500 λαϊκά παραμύθια και 200 μύθους.

Το τελευταίο βιβλίο του Α. Χουρδάκη 2015

Το έργο του επίσης ως γλωσσικό υλικό καταγραφής περιμένει τους γλωσσολόγους του μέλλοντος να το αξιοποιήσουν προς όφελος της επιστημονικής κοινότητας.
Άνθρωπος με μια γλυκύτητα, με ήθος και σεμνότητα, πάντα ενεργός για να αξιοποιήσει την ευκαιρία να καταγράψει αυτό που εκτιμά ως πολύτιμο, κοινωνός της επίμονης προσπάθειας, με ένα χαμόγελο και μια καρδιά περιβόλι όπου μέσα της άνθιζε η αγάπη για την Κρήτη και τον λαϊκό της πολιτισμό.
Θα ήμασταν σίγουρα πιο πλούσιοι και αισιόδοξοι αν ξέραμε πως κάθε περιφέρεια της Ελλάδας έχει έναν άνθρωπο με τη στόφα του Αριστοφάνη Χουρδάκη που κινείται στα ερευνητικά μονοπάτια του αγαπημένου του επιστημονικού αντικειμένου με ανάλογη αγάπη, ενδιαφέρον, διάρκεια, ποιότητα και ανιδιοτέλεια.



Παραθέτουμε την συνέντευξη που μας είχε παραχωρήσει τον Αύγουστο του 2014, η οποία δημοσιεύ-τηκε στην τοπική βολιώτικη εφημερίδα "Η ΘΕΣΣΑΛΙΑ" με αφορμή την παρουσία του στο Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη".


Το κρητικό παραμύθι στο Πήλιο και ο Αριστοφάνης Χουρδάκης

ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΤΟΥ ΡΩΤΟΚΡΙΤΟΥ

Στα πλαίσια του 4ου Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου «Παραμύθια & Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη» και στις τιμητικές εκδηλώσεις οργανώθηκε την Πέμπτη 7 Αυγούστου  βραδιά προς τιμήν του Αριστοφάνη Χουρδάκη με παρουσία πλήθος κόσμου που παρακολούθησε τις ομιλίες του Θερινού Σχολείου που προηγήθηκε. Ακολούθησε η βράβευση του Α. Χουρδάκη από τον Κ Λιάπη. Ένας Πηλιορείτης βραβευμένος από την Ακαδημία Αθηνών το 1996 για το έργο του «Το γλωσσικό ιδίωμα του Πηλίου», παρέδωσε την τιμητική πλακέτα σε έναν Κρητικό βραβευμένο το 2013 από τον ίδιο πολυσήμαντο και βαρύνοντα φορέα, μέσα σε κλίμα συγκίνησης από όλους τους παρισταμένους φίλους των λαϊκών παραμυθιών. Ακολούθησε αφήγηση από τον τιμώμενο «Παραμύθια στη γλώσσα του Ρωτόκριτου».
 

 Η συνέντευξη που ακολουθεί πραγματοποιήθηκε λίγο πριν την τιμητική εκδήλωση και δόθηκε στον Δημήτρη Β. Προύσαλη

-Τι ήταν αυτό που σας έκανε να ασχοληθείτε με τα λαϊκά παραμύθια δεδομένου του λαογραφικού πλούτου της Κρήτης.

Α.Χ. Δύο ήταν κυρίως οι λόγοι που με ώθησαν να ασχοληθώ με το λαϊκό παραμύθι. Πρώτον γιατί στην Κρήτη δεν είχε γίνει μια συστηματική καταγραφή του λαϊκού παραμυθιού και δεύτερο ότι το λαϊκό παραμύθι βρισκόταν στο τέλος του. Οι λιγοστοί παραμυθάδες που υπήρχαν ακόμη πέθαιναν κάθε μέρα και έπαιρναν μαζί τους τα παραμύθια τους. Άρχισα λοιπόν τότε να τα καταγράφω  και κινήθηκα από τη μιαν άκρη του νησιού ως την άλλη. Να πω εδώ πως δεν ασχολήθηκα αποκλειστικά και μόνο με το λαϊκό παραμύθι, αλλά και με άλλα είδη λαϊκής αφήγησης, τους μύθους, τις εύθυμες κρητικές ιστορίες και τις ιστορίες της Τουρκοκρατίας. Κι ενώ το λαϊκό παραμύθι έχει φτάσει προς το τέλος του οι εύθυμες ιστορίες και τα ανέκδοτα παραμένουν ζωντανά. Με τις μαντινάδες, το δημοτικό τραγούδι της Κρήτης, τα ριζίτικα και τις παροιμίες είχαν ασχοληθεί πολλοί άλλοι στο παρελθόν και νομίζω ότι το θέμα είχε εξαντληθεί.
 
 

-Τι σημαίνει για σας λαϊκό παραμύθι;

ΑΧ. Το παραμύθι για μένα δεν ήταν μόνο η μοναδική ψυχαγωγία που συνόδευε τα παιδικά μου χρόνια. Ήταν το αγνό και καθάριο νερό που έτρεχε κατευθείαν από το στόμα του λαού, φορτωμένο πείρα και σοφία. Το πρόλαβα στην καλή του εποχή, αλλά προς το τέλος του. Μια βόλτα στον τόπο μου μού έδειξε ότι το παραμύθι υπήρχε ακόμα διάσπαρτο. Μας έδιδε γνώσεις, έτρεφε τη φαντασία, μας ευχαριστούσε. Αλλά και σε κάθε εποχή είναι χρήσιμο το λαϊκό παραμύθι. Αν και παλιότερα τα παραμύθια τα λέγανε μόνο για τους μεγάλους, και ένα στα δέκα είναι κατάλληλο για παιδιά κι άλλα ήταν εντελώς ακατάλληλα για τις μικρές ηλικίες, θεωρώ πως είναι σημαντικό υλικό, απαραίτητο για την παιδική ηλικία. Θυμάμαι ακόμα το πρώτο παραμύθι που άκουσα από τη μάνα μου πριν ακόμα πάω στο Δημοτικό. Έχει τίτλο: «Φιλημένη, τσιμπημένη» και είναι δημοσιευμένο στη συλλογή «Παραμύθια Αγίας Παρασκευής Πεδιάδας» (Ν. Ηρακλείου). Από τα πιο αγαπημένα μου, ανάμεσα στα άλλα είναι «Η Χρυσομαλλούσα» της Τζανιδάκη Δήμητρας από το Κεντρί Ιεράπετρας. Είναι από τα μεγαλύ-ερα που έχω καταγράψει και αποτελεί πραγματικό ύμνο στη φιλία.
 
 

-Από τη μελέτη σας πιστεύετε πως τα κρητικά παραμύθια παρουσιάζουν ιδιαιτερότητες ή άλλα χαρακτηριστικά που τους προσδίδουν ιδιαίτερη ταυτότητα;

-ΑΧ Το παραμύθι όπως ξέρουμε είναι παγκόσμιο είδος. Είναι η λογοτεχνία του λαού. Και δεν μπορούσαν τα κρητικά παραμύθια να είναι διαφορετικά από τα παραμύθια της υπόλοιπης Ελλάδας. Παρόλα αυτά παρατήρησα, από τις καταγραφές που έχω κάμει ως τώρα,  πως πολλά κρητικά παραμύθια είναι επηρεασμένα από τη Βενετοκρατία. Τίτλοι παραμυθιών όπως «Ο Βενεντίνος», «Ο Φλωρεντίνος», «Ο Μπολόνιος, η βασιλοπούλα και το ρηγόπουλο» μας παραπέμπουν σε αυτή την εποχή. Επίσης έχουν καταγραφεί και άλλα παραμύθια εδώ στην Κρήτη που δεν τα συναντούμε σε άλλες περιοχές της Ελλάδας. Αυτά νομίζω ότι είναι καθαρά κρητικά παραμύθια, δημιουργήματα του κρητικού λαού, όπως για παράδειγμα «Η χαημένη μας αηλιά», «Το βοσκάκι κι η ζουρίδα»



-Πόσα χρόνια ασχολείσθε με τη μελέτη και καταγραφή των κρητικών παραμυθιών;

-ΑΧ Το λαϊκό παραμύθι με συγκινούσε πάντοτε. Δεν έβρισκα όμως το χρόνο να ασχοληθώ. Από τότε που μπήκα στη σύνταξη είχα αρκετό χρόνο και ζωντάνεψε πάλι η αγάπη μου για το παραμύθι. Μέχρι τότε κατέγραφα ό, τι  ενδιαφέρον γύρω από την παράδοση έπεφτε στην αντίληψή μου. Όταν όμως διαπίστωσα πως το λαϊκό παραμύθι βρίσκεται στο τέλος του και κάθε μέρα χάνεται, ξεκίνησα να καταγράφω ασταμάτητα. Στα 25 αυτά χρόνια (1990-2014)  έχω επισκεφτεί όλες τις επαρχίες της Κρήτης και περίπου 300 χωριά. Έχω μαγνητοφωνήσει γύρω στους 200 μύθους και 500 παραμύθια μαζί με τις παραλλαγές τους. Εμένα έλαχε ο κλήρος να καταγράψω ένα μεγάλο κομμάτι από τον πλούσιο θησαυρό του κρητικού παραμυθιού. Άλλοι πιο ειδικοί από εμένα θα κληθούν να τα μελετήσουν.
 
 

-Υπάρχει στοιχείο συνάφειας των κρητικών παραμυθιών με την τοπική μυθολογία της Μεγαλονήσου;

ΑΧ Έχει καταγραφεί ένα μόνο παραμύθι που είναι επηρεασμένο από τους μύθους του μινωικού κύκλου και περιλαμβάνει όλα τα στοιχεία του μύθου του Γλαύκου, γιου του Μίνωα. ΄Εχουν όμως καταγραφεί και άλλα παραμύθια στα οποία επιζούν αρχαίοι ελληνικοί μύθοι ή που μιμούνται έργα αρχαίων τραγικών. Όπως ο μύθος του Ραμψίνιτου που μας διέσωσε ο Ηρόδοτος, ο μύθος του Απολλώνιου, ο Χάρος και η Αχερουσία λίμνη καθώς κι ένα παραμύθι που ο  μοιχός πατέρας αυτοκτονεί, όταν μαθαίνει ότι συνευρέθηκε με την κόρη του.

 
-Έχετε εντοπίσει από τις έρευνές σας αφηγηματικές κοινότητες, όπου η αφήγηση εξακολουθεί να παραμένει ζωντανή;

ΑΧ. Στα παιδικά μου χρόνια αλλά και μέχρι τη δεκαετία του 1960 που εμφανίστηκε η τηλεόραση, σε πολλά χωριά της ενδοχώρας υπήρχαν παραμυθάδες και γίνονταν αποσπερίδες. Εκεί πραγματικά ανθούσε η λαϊκή αφήγηση. Από το 1965 και μετά άρχισαν να πληθαίνουν οι τηλεοράσεις στα χωριά και να λιγοστεύουν οι παραμυθάδες. Τώρα ο λαϊκός αφηγητής έγινε και για την Κρήτη σπάνιο είδος. Πρέπει να είναι κανείς πολύ τυχερός  να συναντήσει σήμερα κανένα παραμυθά. Και όταν τον συναντήσεις και του πεις: «Πες μας ένα παραμύθι», σου απαντά: «Δεν τα λέμε μπλιο και τα ξεχάσαμε». Τα περισσότερα πάντως παραμύθια τα βρήκα στο χωριό μου Αγιά Παρασκευή Πεδιάδας που είχε πολλούς παραμυθάδες, Πολλά παραμύθια βρήκα επίσης στους Αποστόλους Πεδιάδας και στις Μάλες Ιεράπετρας, υλικό τόσο πλούσιο που έφτιαξα ένα ολόκληρο βιβλίο για τον κάθε τόπο.


-Πρόσφατα, το 2013, η Ακαδημία Αθηνών σας τίμησε με ένα βραβείο. Πείτε μας λίγα λόγια γι’ αυτό.

-Δυστυχώς οι αρμόδιοι φορείς, και εννοώ τα πανεπιστήμια, τους Δήμους και τους πολιτιστι-κούς συλλόγους, δεν οργάνωσαν μια συστηματική καταγραφή του λαϊκού παραμυθιού σε πα-νελλήνια κλίμακα. Ό, τι σώθηκε οφείλεται στη φιλότιμη και παθιασμένη προσπάθεια κάποι-ων παθιασμένων ερασιτεχνών λαογράφων. Η επιβράβευση του έργου αυτών των ανθρώπων είναι μια ηθική ικανοποίηση για την προσπάθειά τους, αλλά συγχρόνως τους δίδει κουράγιο να συνεχίσουν να εργάζονται όχι μόνο στο παραμύθι αλλά και σε άλλους τομείς της λαογραφίας. Κάπως έτσι είδα τη βράβευσή μου από την Ακαδημία Αθηνών με ειδικό έπαινο το 2013 και τους ευχαριστώ για την τιμή που μου έκαμαν.

Κυριακή, 5 Μαρτίου 2017

Αφήγηση Μαθητείας- Η αφήγηση του Μαρτίου 2017

Η Ομάδα Αφήγησης "Κόκκινη Κλωστή"
(Α. Καψωμενάκη, Κ. Κόκκορη, Φ. Κολιαράκη, Ε. Κούβαρη, Ε. Λεβεντάκη)
στα πλαίσια της μαθητείας της αφηγείται ιστορίες επιλεγμένες
από  το σακούλι της προφορικής παράδοσης των λαϊκών παραμυθιών και των μύθων
οι οποίες για τον μήνα Μάρτιο 2017
αφορούν τη  θεματική των ιστοριών με μεταμορφώσεις, 
υποθέσεων δηλαδή που θίγουν ζητήματα μόνιμης
ή περιστασιακής-παροδικής αλλαγής
της υπόστασης του βασικού πρωταγωνιστή του παραμυθιού. 
 Οι επιλεγμένες ιστορίες της αφηγηματικής συνάντησης
απευθύνονται
σε ακροατήριο από 9 ετών και άνω.
 
Σε τούτη τη συνάντηση συμμετέχουν:
 Τρία ξεχωριστά πορτοκάλια
που κρύβουν μυστικά από την ελληνόφωνη Κριμαία, 
ένας γιος ψαρά που θα ζήσει πρωτόγνωρες περιπέτειες,
ένα κεφαλάκι που κανείς δεν μπορεί να φανταστεί την ιστορία του,
τρεις ευχές που δοκιμάζουν τη φτιαξιά των ανθρώπων
μα και την επιπολαιότητά τους
και μια ακόμη ιστορία ενός δαφνοκούκουτσου που αναζητά την ευκαιρία
για να ξανακουστεί σε ζωντανές συνθήκες
και να φανερώσει τα μηνύματά της και πάλι στο φως της αφήγησης
 
Όλα αυτά το Σάββατο 11 Μαρτίου 2017
και ώρα 20.00
 
με είσοδο ελεύθερη
 
στην αίθουσα του "ΠΑΙΡΝΩ ΑΜΠΑΡΙΖΑ" 
Γαλακηδών 11 Γαλάτσι (Κάθετος στην Αγίας Γλυκερίας)
 
 
Διοργάνωση: