Το Μεσολόγγι στο θεματικό αφιέρωμα του 16ου Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου

 

Αρ. Φύλλου 38.569, Κυριακή 26 Ιουλίου 2026 Σελ. 13 Στήλη ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Καθώς οι διοργανωτές του 16^ου Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου «Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη» φροντίζουν για τις τελευταίες λεπτομέρειες των εννιαήμερων αφηγηματικών εκδηλώσεων, με εμπλουτισμένο πρόγραμμα, από 1-9 Αυγούστου στον Άγιο Γεώργιο Νηλείας και την Κάτω Γατζέα, δε θα μπορούσε κανείς να μη σταθεί στο αφιέρωμα της φετινής διοργάνωσης. Αν και στη λογική των διοργανωτών είναι, να μην ακολουθείται η θεματική πλαισίωση και τα αφιερώματα, τα οποία περιορίζουν το περιεχόμενο των αφηγήσεων, ωστόσο τα τελευταία χρόνια οι εκδηλώσεις «συναντούν»  σημαντικά ιστορικά ορόσημα αλλά και ευρύτερα θέματα που κινούν το τόσο το εγχώριο όσο και το διεθνές ενδιαφέρον. Οι θεματικές επικεντρώσεις καλύπτουν πάντα ένα μεγάλο μέρος των ποικιλόμορφων δραστηριοτήτων που έχουν ως κεντρικό άξονα τις παραστάσεις προφορικών αφηγήσεων, αλλά μπορεί κανείς να διαπιστώσει αντανακλάσεις τους, τόσο στις παράλληλες καλλιτεχνικές εκθέσεις, όσο και στα εργαστήρια που εμπλουτίζουν το φεστιβάλ, ενώ σημαντικό μέρος κατέχουν και στις εργασίες του Θερινού Σχολείου Παραμυθιών μέσα από τις επιστημονικές εισηγήσεις και ομιλίες.

Μετά το ορόσημο των 200 χρόνων από την επανεκκίνηση του Ελληνισμού το 2021 με εκτενή  σύνδεση των δράσεων του Κένταυρου με ανάλογες ιστορήσεις, εκθέσεις, εισηγήσεις και εργαστήρια, ακολούθησε το αφιέρωμα στο μικρασιάτικο λαϊκό παραμύθι για τα εκατόχρονα από την ΄Μικρασιατική καταστροφή το 2022. Στις σχετικές εκδηλώσεις του 12^ου φεστιβάλ αφήγησης, συμμετείχαν τότε μέλη της Πολιτιστικής Εστίας Μικρασιατών Νέας Ιωνίας Μαγνησίας ΙΩΝΕΣ. Η κλιματική αλλαγή και τα περιβαλλοντικά ζητήματα πήραν την σκυτάλη για τη διοργάνωση του 13^ου Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου το 2023, ενώ το πρόγραμμα του επόμενου Αυγούστου που ακολούθησε το 2024, δε θα μπορούσε να μην αφιερωθεί στα πενηντάχρονα από την εισβολή του Αττίλα στο νησί της Αφροδίτης. Οι εκδηλώσεις άνοιξαν και έκλεισαν με την πολύτιμη υποστήριξη και παρουσία της Ένωσης Κυπρίων Νομού Μαγνησίας αλλά και τη συμμετοχή κυπριακών πολιτιστικών φορέων καθώς επίσης και Κυπρίων αδερφών αφηγητών και αφηγητριών, ενώ σημαντική ήταν η αναφορά στα λαϊκά παραμύθια από τα κατεχόμενα εδάφη της Κύπρου.

Η φετινή, τρέχουσα χρονιά αναδύει τον ηρωικό τόπο του Μεσολογγίου, της Ιερής Πόλης, της μόνης πόλης που ονομάζεται έτσι χωρίς να προσδιορίζεται από θρησκευτικά στοιχεία ή να συνδέεται με τέτοια. Η κινητικότητα που παρατηρήθηκε το προηγούμενο διάστημα στην Μαγνησία  μέσα από ποικίλες εκδηλώσεις, που είχαν ως αφιέρωμα τα διακόσια χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου, ήταν συγκινητική και κάλυψε ένα ευρύ φάσμα, τόσο φορέων που ενεπλάκησαν (εκπαιδευτικοί οργανισμοί και μαθητές, πολιτιστικοί φορείς και φυσικά πρόσωπα) όσο και από πλευράς περιεχομένου (μουσικές συναυλίες, αρθρογραφίες στον τοπικό τύπο, κεντρικές ομιλίες, αφιερωματικές εβδομάδες, εκδόσεις).  Οι διοργανωτές επιθυμώντας να συμβάλλουν στην ενίσχυση της ιστορικής μνήμης για το σημαντικό αυτό ιστορικό γεγονός στην πορεία του νεότερου Ελληνισμού, που συγκλόνισε τους λαούς στην Ευρώπη και Αμερική και έδωσε ώθηση στο φιλελληνικό κίνημα, δεν θα μπορούσαν να μην συμπεριλάβουν σχετικές εκδηλώσεις στο πρόγραμμα του φετινού φεστιβάλ αφήγησης Πηλίου. Τρεις βραδιές λοιπόν προφορικής αφήγησης αφιερώνονται στο γεγονός της Εξόδου. Συγκεκριμένα την Δευτέρα 3/8, στις 9.30 μ.μ. στην αυλή του Μουσείου Τοπικής Ιστορίας και Τέχνης «Κώστας Λιάπης» (Αρχοντικό Κύρου-Τζωρτζέικο, 1882) με θέμα «Τόποι και άνθρωποι, στοιχεία της φύσης και στοιχειά στο δοξασμένο Μεσολόγγι» η Κυριακή Κυριακουλέα θα αφηγηθεί ιστορίες σχετικά με έναν ανεμόμυλο, ένα στοιχείο, μια λιμνοθάλασσα, μια εκκλησιά που μαζί με τους ανθρώπους  τους, ξεδιπλώνουν ηρωικές στιγμές της ένδοξης ιστορίας του Μεσολογγιού. Την Τετάρτη 5/8 και ώρα 7.30 μ.μ. στην αυλή  του παλιού Δημοτικού Σχολείου Αγίου Γεωργίου, θα πραγματοποιηθεί παράσταση αφήγησης με θέμα: «Μικρές ιστορίες μεγάλων στιγμών απ’ τις Γυναίκες της Εξόδου» με ιστορήτρια την Γεωργία Αγγελή, που θα μοιραστεί με το κοινό από ηλικία 10+ μαρτυρίες αποκοτιάς, τρέλας και ηρωισμού, και αφηγήσεις γενναιότητας των γυναικών του Μεσολογγίου μέσα από τα Απομνημονεύματα και τις ιστορικές πραγματείες. Την ίδια ημέρα και στα πλαίσια λειτουργίας του Θερινού Σχολείου Παραμυθιών, λίγο νωρίτερα στις 6.45 μ.μ.,  ο Δημήτρης Β. Προύσαλης, επιστημονικός εκπρόσωπος της ομώνυμης με το φεστιβάλ ΑΜΚΕ «Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη», θα μιλήσει με θέμα: «Το Μεσολόγγι και η Έξοδός του, μέσα από αφηγήσεις, μαρτυρίες, ντοκουμέντα και τη συνάντηση λογοτεχνίας με την Ιστορία» με αφορμή την κυκλοφορία δύο αφιερωματικών συλλογών οι οποίες αποκαλύπτουν όχι μόνο άγνωστες πτυχές και στιγμές της Εξόδου αλλά και την αντανάκλαση του γεγονότος τόσο στην νεοελληνική λογοτεχνία αλλά και την ποιητική έμπνευση και δημιουργία. 

Οι εκδηλώσεις με αναφορά στο ηρωικό Μεσολόγγι θα συνεχιστούν το Σάββατο 8/8 στην αυλή του παλιού Δημοτικού Σχολείου του Αγίου Γεωργίου, στις ώρες 17.30-19.00, με εργαστήρι κεραμικής για παιδιά 6+ γονείς και ενηλίκους που επιμελείται ο βολιώτης Χρήστος Γιαννακόπουλος και θέμα: "Δι-Έξοδος, δημιουργία και Ιστορία μέσα από τον πηλό. Όταν η κεραμική συναντά την Ιστορία: 200 χρόνια μετά την Έξοδο του Μεσολογγίου (1826-2026) δημιουργούμε πάνω στην φθαρτή ύλη και θυμόμαστε ιδέες και αξίες άυλες και αθάνατες.

Το αφιέρωμα στο Μεσολόγγι που αποτυπώνεται και στην φετινή αφίσα του 2026 θα ολοκληρωθεί την Κυριακή 9 Αυγούστου, στην αυλή του παλιού Δημοτικού Σχολείου. Εκεί το απόγευμα και ώρα 7.30 ο Δημήτρης Β. Προύσαλης θα πραγματοποιήσει παράσταση αφήγησης με θέμα: «Μια φορά κι έναν καιρό ήτανε η Έξοδος: Ιστορίες, μαρτυρίες και αφηγήσεις από το ηρωικό Μεσολόγγι» (Αφιέρωμα στα 200 χρόνια 1826-2026). Η είσοδος στις παραστάσεις αφήγησης και στο Θερινό Σχολείο Παραμυθιών είναι ελεύθερη.

 

"Παραμύθια λαϊκά στων ανθρώπων τα ανταμώματα" στην Απείρανθο της Νάξου- Παρασκευή 24/7...στου Παραμεριάρη

Λίγο πριν ξεκινήσει το 16ο Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη" (1-9 Αυγούστου 2026) μια αφήγηση στις Κυκλάδες ποτέ δε βλάπτει!  Η στενή επαφή με το χωριό της Απειράνθου, από το 2022, η επιμέλεια έκδοσης των Απεραθίτικων λαϊκών παραμυθιών σε συλλογή του Δημητρίου Δ. Οικονομίδη (1927-1934) "Καμιά βολά ήτονε..." σε συνεργασία με τον Απεραθίτικο Σύλλογο Νάξου στην Αθήνα το 2023, οι επαφές με τον αγαπημένο λαϊκό παραμυθά Δημήτριο (Μιμίκο) Τσάφο από τον γειτονικό Δανακό, τον οποίο σαν σε τάμα ανταμώνουμε  συνεχόμενα καλοκαίρια από το 2022, οι συμμετοχές με αρθρογραφία από το 2023 στην περιοδική έκδοση "ΝΑΞΙΑΚΑ" του ΟΝΑΣ (Ομοσπονδία Ναξιακών Συλλόγων) δημιουργούν πάντα ευκαιρίες  για αφηγηματικά ανταμώματα. 

Έτσι λοιπόν με "ξεσηκωτή" τον καλό φίλο Απειραθίτη Στέφανο Γανωτή, οργανώνεται βραδιά προφορικής αφήγησης 

την Παρασκευή 24 Ιουλίου 2026 και ώρα 20.30-με τις δροσιές-

στην Απείρανθο της Νάξου και συγκεκριμένα στου Παραμεριάρη!

Θα ακουστούν παραμύθια λαϊκά  υπό τον τίτλο:

"Παραμύθια λαϊκά στων ανθρώπων τα ανταμώματα"

Αφήγηση: Δημήτρης Β. Προύσαλης

Με την υποστήριξη της

 

 

Νέα έκδοση: Γ.Βλαχογιάννης- "Το Μεσολόγγι της Εξόδου"-Η Ιστορία μέσα από τη λογοτεχνία-Εκδ. Απόπειρα, Επιμ. Δημήτρης Β. Προύσαλης

 

Εκδόσεις Απόπειρα

Α΄ Έκδοση: Ιούλιος 2026

Σελίδες: 194

Μέγεθος: 14Χ21

ISBN: 978 960 537 375 7

Επιστημονική και φιλολογική επιμέλεια, 

έρευνα, εισαγωγή, σημειώσεις: 

Δημήτρης Β. Προύσαλης

Μια πόλη σύμβολο-το Μεσολόγγι- και ένας λογοτέχνης με ιστοριοδιφικές ανησυχίες και αρχειακές ερευνητικές «εμμονές» – ο Γιάννης Βλαχογιάννης- συναντώνται μέσα στις δεκαοχτώ κειμενικές γραφές της παρούσας συλλογής. Απηχήσεις και συνδέσεις της σουλιώτικης ρίζας του συγγραφέα, με τα ιστορικά συμβάντα της ρουμελιώτικης τοπογεωγραφικής αναφοράς του, αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις γύρω από παλιά εθιμικά ζητήματα τιμής, τραγικές μητρότητες δραματικών δεσμών, ανυπότακτες παιδικότητες αναδυόμενων ηλικιακών ξεσηκωμών, ειδεχθείς προδοσίες ευκαταφρόνητων μικροτήτων, αντανακλάσεις ανθρωπιάς μέσα σε απάνθρωπες πολεμικές συνθήκες, τραυματικές επιστροφές μέσα από συναισθηματικά αδιέξοδα και ψυχικούς κλυδωνισμούς, παροπλισμοί και ανήθικες αποσιωπήσεις της συνειδητής λήθης, σιωπές από το χτες μέσα στην ανούσια φασαρία του σήμερα, προχώματα ενθύμησης, έρχονται εδώ, για να υψωθεί το βαθιά ανθρώπινο και να ταπεινωθεί το απάνθρωπο, να τραγουδηθεί το ηρωικό, να μην ξεχαστεί το χρέος σε όσους έστρωσαν στους δικούς τους καιρούς, μέρος σημαντικό και πολύτιμο των δικών μας δρόμων, κάνοντας αυτό που τους αναλογούσε...

Με την υποστήριξη της

Η λογοτεχνία συναντά την Ιστορία: Αλύτρωτη Κύπρος: Από την κατοχή στα κατεχόμενα-Συλλογική έκδοση σε επιμέλεια Δημήτρη Φιλελέ

Αν η λογοτεχνία είναι ένας τρόπος-ένα μέσο αλλά και ένας τόπος όπου μπορεί ο άνθρωπος να φτιάξει κόσμους φανταστικούς μέσα από τη μυθοπλασία ή να μιλήσει για πραγματικότητες μέσα από  προσωπικές τοποθετήσεις της γραφής, τότε ένα ιστορικό ορόσημο παίρνει διαφορετική εναλλακτική αξία πλην της ιστορικής του βαρύτητας. Κάθε Ιούλιος μετά το 1974 βαραίνει αλλιώτικα στη μνήμη αφού ένα ζωντανό κομμάτι του ελληνισμού, αναπόσπαστο από την ιστορική του διαδρομή στο χρόνο εξακολουθεί σε πείσμα της διεθνούς κοινότητας που εθελοτυφλεί, να φωνάζει ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ! ζητώντας επιτακτικά δίκαιη λύση στο Κυπριακό πρόβλημα και αποκατάσταση της αδικίας με την απομάκρυνση των τουρκικών στρατευμάτων από την Κατεχόμενη Κύπρο του 38%. Με αφορμή το ορόσημο των πενήντα ετών (1974-2024) από την εισβολή του Αττίλα στην μαρτυρική Κύπρο, δύο χρόνια πριν, ο ποιητής και λογοτέχνης Δημήτρης Φιλελές, πήρε την πρωτοβουλία να απευθύνει κάλεσμα λογοτεχνικό σε επτά Κύπριους και επτά Ελλαδίτες συγγραφείς, συνδέοντας τα ποιήματά του-στη λογική της ιστορικής αναδρομής- με την έμπνευση και γραπτή παραγωγή ανάλογων ανά ποίημα διηγημάτων με αποτέλεσμα τη δημιουργία της συνάντησης ποίησης και λογοτεχνικής γραφής στη συλλογή: "Αλύτρωτη Κύπρος: Από την κατοχή στα κατεχόμενα. 50 χρόνια από την εισβολή του Αττίλα 1974-2024".

Η "συνομιλία" του Δημήτρη Φιλελέ με αφορμή τα ορόσημα σε επίπεδο λογοτεχνικό και υπόβαθρο ιστορικό, είναι κάτι που χαρακτηρίζει την ποιητική του ευαισθησία, που γίνεται ανάγκη τοποθέτησης μέσα από την έκφραση του λογοτεχνικού συλλογισμού στο πνεύμα και στο χαρτί, γεγονός που ήρθε στο φως της έκδοσης μέσα από προηγούμενες ανάλογες αφορμές, για το 50 χρόνια από την εξέγερση του Πολυεχνείου (1973-2023) αλλά και τα εκατόχρονα από την Μικρασιατική Καταστροφή (1922-2022) πάλι από τις πάντα ποιοτικές και υποστηρικτικές Πρότυπες εκδόσεις ΠΗΓΗ.

Δεκατέσσερα ποιήματα με αντανάκλαση βαθιά ιστορική, από μια άλλη ελληνική πατρίδα βασανισμένη συναντώνται με δεκατέσσερεις λογοτεχνικές γραφές- μαζί με ένα προλογικό σημείωμα-εισαγωγή του Χρίστου Ρώμα, βρίσκοντας μια καταπληκτική μελοποιητική δημιουργία της μοναδικής μουσικοσυνθέτριας Άννας Καρλαύτη. 

Οι όποιες ανάλογες πρωτοβουλίες συμβαίνουν πάντα στη λογική όχι της συναισθηματικής ανάμνησης αλλά της ιστορικής επαγρύπνησης, γιατί οι λαοί που δε μελέτησαν την ιστορία τους βγάζοντας αναγκαία και ικανά συμπεράσματα, θα έχουν την τραυματική εμπειρία να ξαναζήσουν οδυνηρές επαναλήψεις.

Η προσωπική συμμετοχή του γράφοντος που έλαβε την τιμητική πρόσκληση της εκδοτικής συνοδοιπορίας λέγεται "Block 8-Γαλάζιο το φως του ουρανού τον Μάη" σε έμπνευση από το ποίημα του Δημήτρη Φιλελέ "Δέκα του Μάη" ημερομηνία απαγχονισμού των ηρώων αγωνιστών της ΕΟΚΑ Μιχαλάκη Καραολή και Ανδρέα Δημητρίου. 

Παραμύθια λαϊκά απέναντι στη λήθη: "Δεν ξεχνώ!"-Αφηγήσεις του συλλογικού φαντασιακού από τα Κατεχόμενα της Κύπρου-Μια συλλογή

Μπορεί κανείς να μιλήσει, να αναστοχαστεί, να φέρει στη μνήμη του, να ανοίξει διαλόγους, αλλά κυρίως να τοποθετηθεί ενεργητικά απέναντι στα ιστορικά γεγονότα, πόσο μάλιστα όταν αυτά παραμένουν ζωντανά και σε διαρκή εξέλιξη στο παρόν, καθορίζοντας με τον τρόπο τους το μέλλον. Είναι εξάλλου ένα χρέος που περνά από γενιά σε γενιά και ανοίγει δρόμους ή δημιουργεί αδιέξοδα. Η εισβολή του Αττίλα  στο νησί της Αφροδίτης το 1974. ως συνέπεια εσωτερικών πραξικοπημάτων και εξωτερικών γεωπολιτικών συμφερόντων των μεγάλων δυνάμεων της εποχής αλλά και της διαρκούς επιθετικής εκδήλωσης μόνιμα εχθρικών γειτνιάσεων, που απροκάλυπτα απειλούν σε κάθε ευκαιρία, είναι μονόδρομος όχι μόνο στην μνήμη αλλά και στην εγρήγορση. 

Ο Ιούλιος κάθε καλοκαιριού από το 1974 και μετά, αφήνει μια γεύση πικρή σε όσους θυμούνται και λένε "Δεν Ξεχνώ!" και ο λαϊκός πολιτισμός συμβάλλει με τον δικό του τρόπο. Αν σηματοδοτεί μια διαδικασία προσέγγισης των ριζών, ιστορικών διαδρομών, για τα μετερίζια, τις παρακαταθήκες, τα ποτισμένα «δέντρα» και τα άνυδρα παρόντα, με τα προς ιστορική «ερημοποίηση» μέλλοντα, τότε μπορεί να τοποθετηθεί απέναντι στα γεγονότα με τη δική του ιδιαίτερη ματιά αλλά και το ειδικό του βάρος. Μια παλιά αραβική παροιμία λέει: «Τη μέρα που δεν θα θυμάται κάποιος για πού τραβά στον δρόμο του, είναι καλό να μην ξεχνά από πού ξεκίνησε». Συγκροτεί άτομο και συλλογική συνείδηση στην επαφή και γνώση των πολυεπίπεδων ριζών, σηματοδοτώντας με πολυποίκιλες διαφορετικές μορφές, μια ιδιότυπη «υπενθύμιση», που απεύχεται άκριτες παραδοχές, μονόπλευρες θεάσεις, προσκολλήσεις ιδεολογικών εκμεταλλευτικών μονοκαλλιεργειών.  

Πώς θα μπορούσαν άραγε τα λαϊκά παραμύθια να στοιχηθούν σε με προσπάθεια μνήμης που επικεντρώνεται σε ένα ανοιχτό ιστορικά γεγονός, του οποίου οι συνέπειές του τίθενται σε διάρκεια;

Τα λαϊκά παραμύθια, μέσο έκφρασης και ταυτότητας ενός πολιτισμικού κύκλου κοινών ιστορικών αναφορών και διαδρομών, αποτελούν πνευματικά δημιουργήματα ανώνυμων δημιουργών. Αξιοποιούν τον κόσμο της γλώσσας, συνιστώντας ιδιότυπη σκυταλοδρομία παράδοσης-παραλαβής, χρήσης και αξιοποίησης, αποτύπωσης και διαλόγου, μια ιδιαίτερη εκδήλωση δημιουργίας του συλλογικού φαντασιακού. Αποτελούν ταυτόχρονη «συνομιλία» του άχρονου και των ανθρώπινων ιστορικών πλαισίων (διαβίωση, κοινωνική αλληλεπίδραση, πολιτιστική κληρονομιά). Ριζώματα-αποκούμπια εθνικής ταυτότητας μυθοπλαστικής προβολής και αντανάκλασης, ταυτόχρονα πεδίο διαπολιτισμικού διαλόγου, οικουμενικού προβληματισμού πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις και συμπεριφορές, άδηλης συμβουλευτικής, ψυχοσυναισθηματικής αναπλαισίωσης, με επίφαση πάντα εφήμερες συμβάσεις  οργανωμένων ή περιστασιακών προφορικών αφηγηματικών ψυχαγωγιών.

Τέτοια μοναδική περίπτωση αποτελεί η επετειακή έκδοση της συλλογής των Εκδόσεων Εύμαρος «Παραμύθια λαϊκά από τα κατεχόμενα της Κύπρου 1868-1973: Μια φορά τζι έναν τζαιρόν είσσεν…» του |προπερασμένου καλοκαιρού. Πενήντα οκτώ επιλεγμένα κυπριακά παραμυθιών 28 διαφορετικών τόπων σήμερα σκλαβωμένων, όλων των ειδολογικών κατηγοριών (Μύθοι Ζώων, Μαγικά, Θρησκευτικά, Ρεαλιστικά, Ξεγέλασμα δράκων, Κλιμακωτά) με κριτήρια: Αντιπροσωπευτικότητα περιοχών, ποικιλία παραμυθιακών τύπων, νοηματική-αφηγηματική πληρότητα, μορφική υπόσταση, ανεξαρτησία τύπου-συμφυρμού, παραλλαγές, πηγών σπανίων  και δυσεύρετων. Στο υλικό της συλλογής συναντώνται: Αντανακλάσεις Αισώπειων μύθων, ελληνική μυθολογία, αρχαία γραμματεία, Βυζαντινές-μεσαιωνικές απηχήσεις, παροιμιακός λόγος, συναντήσεις προφορικών λογοτεχνιών των λαών, λαϊκά θρησκευτικά στοιχεία, πλήθος κοινωνικών όψεων, αντιλήψεων, εθιμικών εκδηλώσεων, αντανακλάσεις συνύπαρξης των δύο κοινοτήτων, πραγματολογικές-πολιτισμικές αναφορές, γλωσσικές αποτυπώσεις. Έρχονται – κέρασμα μνήμης – να μας θυμίσουν πως χειρότερος εχθρός δεν είναι ο εισβολέας, αλλά η λήθη και επιτακτική ανάγκη να θυμίζουν πως «Η Κύπρος δεν κείται μακράν…».

Παλιές υποθέσεις και δοκιμασμένα αφηγηματικά σώματα στο πέρασμα των καιρών,  αφανείς, επίμονοι και υπομονετικοί συνοδοιπόροι της ανθρώπινης εμπειρίας, ταπεινοί αφουγκραστές εσωτερικών πολυδαίδαλων ανθρώπινων ψυχισμών, τα λαϊκά παραμύθια γίνονται «καμβάδες» νέων διαδρομών σε παλιά χιλιοπερπατημένα μονοπάτια, οδηγούμενα σε κόσμους συνεχών διαχρονικών πολυποίκιλων μετασχηματισμών, λοξοκοιτάζοντας μέσα από το ασφαλές και αποστασιοποιημένο  «Μια φορά κι έναν καιρό…», που διαγκωνίζεται και ταυτόχρονα αγωνιά, να έχει αξία και θέση αναγνωρίσιμη στο σύγχρονο «τώρα». Στη διάρκεια τούτης της ασταμάτητης κίνησης, γεννούν πολύμορφα ειδολογικά συναπαντήματα: Υιοθετούν υποθέσεις, ενσωματώνουν επιρροές αρχαίων γραμματειών, απηχούν λαϊκές παραδόσεις, θυμίζουν μυθολογικές ιστορίες, ανταμώνουν κείμενα λόγιων μορφών, περικλείουν έμμεσες ιστορικές αφηγηματικές παρακαταθήκες, πολλαπλασιάζουν ανώνυμες δημοφιλείς αφηγήσεις, γίνονται αφορμή γνωριμίας με κοινότητες. Αποτελούν ιδιότυπη αφηγηματική «μεταποίηση» παλιών λογοτεχνικών «πατρόν» με καινούργιες μυθοπλαστικές σταυροβελονιές ιστόρησης, διεκδικώντας νέο χρόνο στον κοινοτικό διαμοιρασμό, φέρνοντας στο προσκήνιο θέματα παλιά ή ασταμάτητα επίκαιρα της διαδρομής του ανθρώπου από τα σκοτάδια στο φως.  

Από τα μέσα του 19ου αιώνα παρατηρείται διεθνώς έξαρση των λαογραφικών καταγραφών, εστιασμένων κύρια στον προφορικό πολιτισμό, απόρροια της διάλυσης των μεγάλων αυτοκρατοριών και της προσπάθειας των εθνών, να ορίσουν την ταυτότητά τους μέσα στις νέες κρατικές αναδύσεις, οριοθετήσεις και υποστάσεις που παρουσιάζονται σποραδικά εντός αλλαγών, πολυποίκιλων αναταράξεων ενίοτε συγκρούσεων κοινωνικοπολιτικών. Η καταγραφή της ταυτότητας του ελληνικού λαϊκού πολιτισμού, δρομολογώντας σταδιακά τη μελέτη του, ακολουθεί σχεδόν σε μια παραλληλία τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά τεκταινόμενα, από ένα νεοσύστατο κουτσουρεμένο νεοελληνικό κράτος που διεκδικεί και κερδίζει ολοένα εδάφη, επεκτείνοντας την κρατική του κυριαρχία πέρα από τα στενά περιοριστικά όρια της πρώτης συνοριακής γραμμής Μαλιακού-Αμβρακικού. 

Η Κύπρος, ζωντανό και αναπόσπαστο κομμάτι του Ελληνισμού με τα δικά της ιδιαίτερα προσδιοριστικά χαρακτηριστικά των γλωσσικών και πολιτισμικών ιδιοτυπιών, αναδεικνύεται από νωρίς (βλ. Αθ. Σακελλαρίου 1855, αργότερα Γ. Λουκά, Σ. Μενάρδος, Ξ. Π. Φαρμακίδης) πεδίο αρχικά επιτόπιων λαογραφικών καταγραφών και μελετών του πολιτισμικού της αποθέματος, ακολουθώντας την ιστορική της πορεία (Οθωμανοκρατία 1570-1878, Αγγλοκρατία 1878-1959, περίοδος  εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα 1955-1959, πρώιμα χρόνια Κυπριακής Δημοκρατίας).  Συνδέεται με τη μητροπολιτική Ελλάδα, μέσα από πολλαπλές αναφορές, αναγωγές, συνοδοιπορίες στους κοινούς αγώνες. Ήδη στα 1821 περισσότεροι των επτακοσίων Κυπρίων έρχονται στην επαναστατημένη Ελλάδα να συμμετάσχουν, όταν η έννοια  «Ελληνική Πολιτεία» ήταν άπιαστο όνειρο. Οι Κύπριοι δεν απουσιάζουν έκτοτε από κανέναν εθνικό αγώνα. Η ίδρυση ενώσεων, πνευματικών ομίλων και επιστημονικών περιοδικών ως αντίλογος αντίδρασης στην πολιτική αφελληνισμού της Κύπρου, επιβεβλημένης στα χρόνια της Παλμεροκρατίας (1933-1939) – συνέπεια της εξέγερσης των Κυπρίων το 1931 – έφερε κυκλοφορία σειράς περιοδικών (Κυπριακαί Σπουδαί, Κυπριακά Γράμματα, Κυπριακά Χρονικά, Πάφος-Παγκύπριο Λογοτεχνικό Περιοδικό). Αναδείχτηκε η Κυπρολογία ως ανεξάρτητος κλάδος έρευνας, υπηρετώντας-επικεντρώνοντας στην ανάδυση-προβολή επιστημονικών εργασιών με άξονα ιστορικό, λαογραφικό, γλωσσικό, αρχαιολογικό, θρησκευτικό, αναδεικνύοντας σειρά προσωπικοτήτων με κύρια συμβολή στη συλλογή λαϊκών παραμυθιών (Γ. Χ. Παπαχαραλάμπους, Ν. Κονομής, Ν. Κληρίδης, Κ. Π. Χατζηιωάννου,  Κ. Ιωαννίδης. Μ. Χριστοδούλου, Α. Ρουσουνίδης). 

Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 και η κατοχή του 38% των εδαφών δημιούργησε καινούργια εθνικά και λαογραφικά δεδομένα. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, δρομολογείται η συγκρότηση προγράμματος δημιουργίας επιστημονικά οργανωμένου Αρχείου Προφορικής Παράδοσης των κατεχόμενων περιοχών της Κύπρου, συμβάλλοντας στην προετοιμασία έναρξης μελέτης υλικού με συγκέντρωση λεπτομερών στοιχείων από πρόσφυγες των εν λόγω περιοχών. Παράλληλα αξιοποιούνται τα λαογραφικά αρχεία στην Ελλάδα, στην ανάλογη έρευνα των κατεχόμενων περιοχών της Κύπρου (βλ. 105 πολυσέλιδα – κυρίως – χειρόγραφα με λαογραφικές καταγραφές περιόδου 1918-1979, αντιπροσωπεύοντας 58 διαφορετικούς κατεχόμενους τόπους). Ταυτόχρονα προβάλλεται έντυπα και ηλεκτρονικά υλικό καταγραφών του Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών Κύπρου, ιδρυμένου το 1962. Στα νεότερα χρόνια (2003-2011) έχουν εκδοθεί συλλογές λαϊκών παραμυθιών συγκεκριμένων τοπογεωγραφικών περιοχών από πρόσφυγες των κατεχόμενων (βλ. Μεσαορία, Γέρι-Πυρόι, Άσσια Αμμοχώστου), ενώ έχουν δημοσιευτεί επίσης στο περιοδικό Λαογραφική Κύπρος.  

Παραμύθια λαϊκά απέναντι στη λήθη: "Δεν ξεχνώ!"-Αφηγήσεις του συλλογικού φαντασιακού από τα Κατεχόμενα της Κύπρου-Μια συλλογή Μνήμης.

  

Η Μέρα των παραμυθιών στο τρένο, στο 16ο Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου, Κυριακή 2/8

Το Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη" διανθίζει τις αφηγηματικές του εκδηλώσεις και προτάσεις με αρκετά ανταμώματα ανθρώπων, ιστοριών και τόπων που επιθυμούν να δημιουργήσουν όμορφες εμπειρίες με αφορμή τις προφορικές αφηγήσεις. Ο αγαπημένος συντοπίτης του Πηλίου, ο Mουντζούρης, το θρυλικό τραινάκι του βουνού των Κενταύρων, που η παρουσία και η λειτουργία του υπήρξε για περισσότερα από εκατό χρόνια συνυφασμένη με τη ζωή και τις οικονομικές δραστηριότητες των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής, θα εμπλουτίσει για μιαν ακόμη χρονιά με τη συμμετοχή του τις εκδηλώσεις του 16ου Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου 2026 "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη". 

Η Μέρα των Παραμυθιών στο Τραίνο για το 16ο Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου είναι η Κυριακή 2 Αυγούστου 2026, με έναρξη στις 10.00 πμ από το Σταθμό των Άνω Λεχωνίων.

Στις στάσεις της διαδρομής, τους σταθμούς Κάτω Γατζέα και Μηλιές, ο αφηγητής Δημήτρης Β. Προύσαλης θα πραγματοποιήσει  10λεπτες αφηγήσεις με τίτλο: 

«Ιστορίες που απαγκιάζουν στου τραίνου τους σταθμούς» 

Αφηγήσεις στους σταθμούς Άνω Γατζέα και Μηλιές

Εισιτήρια-πληροφορίες-επικοινωνία: 

Σημεία πώλησης Hellenic Train, 

tickets@hellenictrain.gr

  

Βραδιά Αφήγησης στο Librum στην Καλλιθέα: "Παραμύθια λαϊκά από τα Κατεχόμενα της Κύπρου" (1868-1973), Σάββατο 18/7

Στον Κύκλο των προφορικών θεματικών αφηγήσεων που ανοίγει σταδιακά τo βιβλιοπωλείο Librum στην Καλλιθέα-Λασκαρίδου 34, με τη συμμετοχή του προφορικού αφηγητή Δημήτρη Β. Προύσαλη, εντάσσεται και εκείνη που είναι αφιερωμένη στην κυπριακή τραγωδία του 1974. Με αφορμή την επέτειο της εισβολής του Αττίλα στο νησί της Αφροδίτης, δε θα μπορούσε να μη διοργανωθεί μια βραδιά με επίκεντρο τα κυπριακά λαϊκά παραμύθια. Το ενδιαφέρον είναι, πως το υλικό επιλογής από την άυλη πολιτιστική κληρονομιά  του κυπριακού συλλογικού φαντασιακού, ως μέρος αναπόσπαστο του ελληνόφωνου πολιτισμικού κύκλου, προέρχεται από τόπους που σήμερα βρίσκονται σκλαβωμένοι στην Κατεχόμενη Κύπρο του 38% του κυπριακού εδάφους. Πρόκειται για λαϊκά παραμύθια που καταγράφηκαν στην περίοδο 1868-1973, ένα χρονικό διάστημα που αντανακλά  ολόκληρη την ιστορική πορεία του κυπριακού ελληνισμού, από τα χρόνια της Οθωμανοκρατίας, την Αγγλοκρατία με τη σκληρή παλμεροκρατία-περίοδο προσπάθειας αφελληνισμού των Ελληνοκυπριών από τους Άγγλους κατακτητές, την περίοδο του Εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα 1955-1959, και τα πρώτα χρόνια της εύθραυστης κυπριακής δημοκρατίας ως ανεξάρτητο κράτος, μέχρι το 1973, μια χρονιά πριν την επονείδιστη τουρκική εισβολή. 

 Ο χώρος του βιβλοπωλείου LIBRUM, βρίσκεται υπό την έγνοια και τη φροντίδα του Ορφέα Λεοντίου, και περιοδικά φιλοξενεί  ποικίλες εκδηλώσεις, εστιασμένες στον κόσμο του βιβλίου, όπως παρουσιάσεις, συζητήσεις, λέσχη ανάγνωσης κ.α.

Το Σάββατο 18 Ιουλίου 2026 και ώρα 19.30 θα φιλοξενήσει στην όμορφη αυλή του μια βραδιά προφορικής αφήγησης με τον Δημήτρη Β. Προύσαλη και θεματικό περιεχόμενο:

"Παραμύθια λαϊκά από τα Κατεχόμενα της Κύπρου: 

Μια φοράν τζι έναν τζαιρόν είσσεν...." 

(1868-1973)

Το υλικό που θα ακουστεί, προέρχεται από τη συλλογή του επιμελητή του παρόντος ιστολογίου από τις εκδόσεις ΕΥΜΑΡΟΣ, το οποίο κυκλοφόρησε με αφορμή τα 50 χρόνια από την τουρκική εισβολή.

Η είσοδος είναι ελεύθερη με την καρδιά ανοιχτή, 

με το καλό να ανταμωθούμε!

Με την διοργάνωση-υποστήριξη της

Ο επιμελητής της συλλογής προσφέρει ευγενικά τα δικαιώματα του συγγραφέα εσαεί, για όσο κυκλοφορεί το βιβλίο στην Ένωση Κυπρίων Νομού Μαγνησίας