Δυο αφηγήσεις- πασχαλινές αντανακλάσεις στην Ελληνική Επανάσταση (1821 & 1823)

Στην επετειακή και όχι μόνο-θεματική συλλογή με τίτλο: "Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος-Ιστορίες και αφηγήσεις για το θρησκευτικό συναίσθημα των Ελλήνων στα 1821" που κυκλοφορήθηκε από τις εκδόσεις ΑΡΜΟΣ, με την έγνοια του επιμελητή του παρόντος ιστολογίου για τα διακόσια χρόνια από την επανεκκίνηση του Ελληνισμού (1821-2021), συμπεριλαμβάνεται το 7ο Κεφάλαιο με θέμα: "Γιορτές μέσα στην Επανάσταση" ανάμεσα στα συνολικά εννιά της έκδοσης. Στο παρόν κεφάλαιο γίνεται μια αναφορά στις δύο μεγαλύτερες γιορτές-από τις πολλές σημαντικές της Χριστιανοσύνης-όπως καταγράφονται από τη γραφίδα των απομνηματογράφων του Αγώνα, εντοπίζονται σε αναφορές στα επίσημα αρχεία και μεταφέρονται μέσω προφορικών λαϊκών παραδόσεων. Παρουσιάζονται μέσα στην ιδιαιτερότητα του ιστορικού τους περίγυρου, αποκτώντας ένα ξεχωριστό ειδικό βάρος τόσο ως τέλεση, όσο και ως ατμόσφαιρα, αφού ακολουθούν μετά από μια πολύχρονη σε μάκρος εποχή μεγάλων εμποδίων, δοκιμασιών και απαγορεύσεων, όταν οι χριστιανοί δύσκολα μπορούσαν να τελέσουν τις γιορτές τους ή δεν τις τελούσαν καθόλου. Αφορούν τα Χριστούγεννα και το Πάσχα των υπόδουλων επαναστατημένων Ελλήνων, και οι δύο γιορτές με μια βαθιά συμβολική προσέγγιση: τα Χριστούγεννα που έφερναν την ελπίδα, με τη γέννηση του Θεανθρώπου και το Πάσχα, με το μήνυμα της Ανάστασης και της πορείας μέσα από μια άλλη αναγεννημένη ποιότητα. Δίνουν την αίσθηση της επανεκκίνησης αλλά και της συνέχειας του ελληνισμού που διακόπηκε, αλλά αγωνίζεται να κρατήσει το νήμα των παραδόσεων που λειτουργούν προσδιοριστικά για το Γένος, αφού η θρησκεία την εποχή εκείνη αποτέλεσε τον σημαντικότερο πολιτισμικό διαφοροποιητικό παράγοντα, μέσα σε ένα μωσαϊκό εθνοτικών συνυπάρξεων, κοινωνικών αναστατώσεων και έντονων πληθυσμιακών μετακινήσεων. Πρόκειται ουσιαστικά για τις γιορτές που συμβαίνουν σε περίγυρο γιορταστικότερο, της ελευθερίας που σπέρνει ο Αγώνας, μια αίσθηση πως τα πράγματα αλλάζουν, αφού ο  παράγοντας του δυνάστη –καταπιεστή υπονομεύεται και αντιπαλεύεται με τα όπλα και η πρότερη περίοδος της πολύχρονης σκλαβιάς με τις αρνητικές της συνέπειες αρχίζει να γίνεται πρόσφατο παρελθόν. Εδώ λόγω της τρέχουσας περιόδου το βάρος πέφτει στις πασχαλινές αφηγήσεις.

Πρώτο Πάσχα της λευτεριάς (1821)- σ.149 της συλλογής

Τη Μεγάλη Παρασκευή του 1821 ο Παπαφλέσσας πήγε στα Βέρβενα.  Εκεί παρέα ο αρχιμανδρίτης Δικαίος, μαζί με τους δεσπότες των Βρεσθενών Θεοδώρητο, του Έλους Άνθιμο και Μαλτσίνης Ιωακείμ, βρέθηκαν στην ύπαιθρο καταμεσής του ελληνικού στρατού από τους επαναστατημένους ραγιάδες, κι εκεί έψαλαν το «Χριστός Ανέστη». Ήταν 10 του Απρίλη. Τα μάτια όλων άστραφταν, τούτο το Πάσχα ήτανε αλλιώτικο. Οι στρατιώτες,  οι επαναστατημένοι ραγιάδες, που είχαν ξεσηκωθεί πριν λίγους μήνες στα άρματα, αντί για λαμπάδες κράταγαν τα ντουφέκια στο δεξί τους χέρι, σ’ εκείνο το πρώτο Πάσχα της Λευτεριάς…

Αρχική πηγή: Απομνημονεύματα συνταχθέντα υπό του Ν. Σπηλιάδου τ.Α Αθήνησιν, εκ του τυπογραφείου Χ. Νικολαΐδου Φιλαδελφέως 1851 

Η παρούσα αφήγηση αποτελεί μια συγκινητική στιγμή στην ιστορία του νεότερου Ελληνισμού, αν κανείς αναλογιστεί πως πρόκειται για το πρώτο Πάσχα σε συνθήκες ελευθερίας μετά από τετρακόσια χρόνια σκλαβιάς. Σκηνικό αποτελεί το ελληνικό στρατόπεδο στα Βέρβενα, στο ψηλότερο χωριό της ορεινής Κυνουρίας όπου οι επαναστατημένοι ραγιάδες συγκεντρώνονται έχοντάς το για έδρα και ορμητήριό τους.

Το Πάσχα της Τζαβέλαινας (1823) σσ. 151-154 της συλλογής

Λένε πως κοντά στο Θιάκι,* ήταν ένα μικρό νησί που το λέγαν Κάλαμο. Εκεί στα 1823 κατέφευγαν αδύνατες ψυχές κυνηγημένες, για να γλιτώσουν από τα χέρια των Τούρκων. Στο νησί είχαν μαζευτεί Σουλιώτισσες, που απόμειναν δίχως πατρίδα μετά τους πολέμους με τον Αλή Πασά και τον Χουρσίτ. Ανάμεσα σ’ αυτές τις γυναίκες ήταν και μια ξεχωριστή, που το όνομά της ήταν ξακουσμένο ανάμεσα σε όλες τις Σουλιώτισσες. Ήταν λένε η Δέσπω, η γυναίκα του Φώτου του Τζαβέλα. Μια μέρα έφτασε στον Κάλαμο κακό μαντάτο, πως τα δυο παιδιά της Δέσπως, παλικάρια ολόκληρα, χάθηκαν στον πόλεμο.  Όπως το είχαν συνήθειο στο Σούλι όλες οι γυναίκες άρχισαν τα ξεφωνητά, τα κλάματα και τα μαλλιοτραβήγματα. 

Σε μια στιγμή πετάγεται πάνω η χαροκαμένη μάνα, η Δέσπω και λέει: «Πάψτε, ορέ γυναίκες! Οι γιοι μου πήγαν στο δρόμο του Χριστού. Σηκωθείτε. Να βάψουμε τ’ αυγά, γιατί Πάσχα έρχεται, κι είν’ αμαρτία, μπορεί να μας οργιστεί ο Θεός!» Οι άλλες από σεβασμό στη γυναίκα, σηκώνονται κι αρχίζουνε να κάνουν τις δουλειές τους και κρατούν με το ζόρι τα δάκρυα μέσα στα μάτια τους.  Την ώρα που έκαναν το βάψιμο των αυγών, έρχεται άλλο μαντάτο, πως οι γιοι της Δέσπως δεν σκοτώθηκαν στον πόλεμο, παρά μονάχα ένας απ’ τους δυο λαβώθηκε αλαφρά. Η Δέσπω γονατίζει και λέει: «Δοξασμένη σου η χάρη, Χριστέ, που μου τους φύλαξες, μα εγώ πάντα τους έχω για Σένα και την Πατρίδα ξεγραμμένους…»

*Θιάκι: Ιθάκη

Πηγή: Περιοδικό «Εστία» τόμος του έτους 1888

Η συγκεκριμένη αφήγηση αντανακλά την πεποίθηση που είχαν οι Σουλιώτισσες για την τύχη των αγαπημένων τους, των οποίων η ζωή ήταν αφιερωμένη στην πατρίδα και στη πίστη τους. Εδώ χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί, πως προκρίνεται η προετοιμασία για τον ερχομό του Πάσχα από τις θρηνητικές εκδηλώσεις που μπορούν να περιμένουν σε μια αρνητική είδηση που τελικά δεν επιβεβαιώθηκε. 

Με την υποστήριξη της

"Τέτοιο πράγμα δεν ξανάγινε στον κόσμο!" (Γράμμα των επιζησάντων της Φρουράς στην Έξοδο) Mεσολόγγι 1826-2026

                  "ΤΟ ΜΕΣΟΛΟΓΓΙ ΣΩΘΗΚΕ! 25 ΜΑΡΤΙΟΥ 1826" Σχέδιο-Rene Auguste Flandrin/Λιθογραφία-Bernard ΕΘΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

Από την επερχόμενη έκδοση: 

Δημήτρης Β. Προύσαλης-Δημήτρης Φιλελές: 

"Μεσολόγγι: Σιωπή και θαυμασμός: 200 χρόνια Αθανασίας 1826-2026"

Εκδ. iWRITE 

σελ. 186-189 

Σεβαστή Διοίκηση!

Με την ελπίδα να μας καταφθάσουν τα καράβια και να μας μπάσουν τρόφιμα και προμήθειες, φτάσαμε στην πιο άθλια κατάσταση. Φάγαμε όλα τα άλογα, μουλάρια, γομάρια, σκύλους και γάτες, τα οποία τέλειωσαν και αυτά. Τα καράβια δε τα ελληνικά, μία φορά φάνηκαν στο λιμάνι μας και επειδή ήταν λίγα, όχι δεν έβλαψαν τον εχθρό, αλλά και διώχθηκαν (βλ. κυνηγήθηκαν). Και περιμέναμε οκτώ ημέρες τρώγοντας θαλάσσια χόρτα και ύστερα δεν τα ξαναείδαμε. Έφθασε να πεθαίνουν και από εκατό και εκατόν πενήντα τη μέρα, μέχρι που έμειναν και άταφοι, διότι οι άλλοι δεν είχαν δύναμη να τους θάφτουν. Για να μη χαθεί όμως με την ολότητα το στρατιωτικό,* αποφασίσαμε να βγούμε με έξοδο, με τα σπαθιά στα χέρια, να βγάλουμε και όλο το αδύνατο μέρος** και όποιος γλυτώσει, πράγμα, που δεν έγινε ποτέ στον κόσμο!

Λοιπόν, στις 10 του παρόντος, το βράδυ στις τρεις ώρα τη νύχτα, κάμαμε την έξοδο μέσα απ’ τα γεφύρια και πέσαμε στα εχθρικά χαρακώματα που ήταν τριγύρω. Ο εχθρός είχε την είδηση*** και τα είχε καλά δυναμωμένα (βλ. ενισχυμένα). Είχε βάλει την καβαλλαρία****λίνιαν,***** ομοίως και την φανταρία. Εμείς κυριέψαμε τα γύρω χαρακώματα, σχίσαμε τις κολώνες εις την μέση****** και περάσαμε. Μπλεχτήκαμε όμως στον κάμπο, και πολεμώντας τραβούμε στο βουνό. Βάσταξε ο πόλεμος έξι ώρες. Βγήκαμε στη πλαγιά, όπου βρήκαμε ενισχύσεις και μας έδωκαν βοήθεια. Όλες οι οικογένειες και οι αδύνατοι χάθηκαν, από τους δυνατούς πολλοί λίγοι, όσους έπιασαν τα βόλια (βλ. χτυπήθηκαν) και οι ριπές των σφαιρών. Οι λαβωμένοι και άρρωστοι που είχαμε μέσα την πόλη, άλλοι μεν μπήκαν στην πυριτιδαποθήκη και βάζοντας φωτιά κάηκαν με πολλούς εχθρούς, άλλοι δε κλείστηκαν στα σπίτια και πολέμησαν μέχρι που δεν απόμεινε μήτε ένας, χωρίς κανείς να παραδώσει τον εαυτό του στους εχθρούς.

*εννοεί τη φρουρά **το αδύναμο μέρος: εννοεί τα γυναικόπαιδα, ***είχε την είδηση: είχε προειδοποιηθεί, γνώριζε τι θα συμβεί, ****καβαλαρία-φανταρία: ιππικό-πεζικό, *****λίνιαν: σε γραμμή, εννοεί σε παράταξη, με συγκεκριμένη τοποθέτηση

******σχίσαμε τις κολώνες στη μέση: περάσαμε μέσα από τα στρατεύματά τους

Σεβαστή Διοίκηση! Αυτά όλα ακολούθησαν, αφού δεν εισακούονταν τα γραφόμενά μας, που πολλές φορές σας γράψαμε την κατάστασή μας και την έλλειψη τροφών, για τα οποία σας είχαμε στείλει επίτηδες και πληρεξουσίους, και καμία απόκριση δεν λάβαμε, παρά μόνο τώρα στο τέλος λάβαμε γράμμα από τους στρατηγούς Λ. Βέικο και Ν. Ζέρβα. Όμως μήτε τις τροφές μήτε εκείνα τα λίγα γρόσια που τους δώσατε μπόρεσαν να μας στείλουν. Τα γρόσια όμως αυτά να μείνουν στα χέρια των πληρεξουσίων μας, για να τα λάβουμε γλήγορα και να παρηγορήσουμε τη δυστυχία των στρατιωτών μας, να μας οικονομηθούν δε και τα λοιπά.

Δεν λυπόμαστε τόσο για το χαμό του Μεσολογγίου, για το οποίο χύσαμε τόσα αίματα, αλλά μας θλίβει περισσότερο, ότι ο χαμός του έγινε σε έναν καιρό, οπού είχαμε καταστήσει τον εχθρό σε τόση αδυναμία, που ήταν απελπισμένος· γιατί τρεις φορές που κάμαμε έφοδο από το κάστρο μέσα στις οχυρωματικές τους θέσεις, σκοτώσαμε περίπου από δύο χιλιάδες. Την 25 του Μαρτίου έκαμε γενική έφοδο ο εχθρός στην Κλείσοβα από θάλασσα και ξηρά με οκτώ χιλιάδες· οι Έλληνες δεν ήταν περισσότεροι από εκατό στρατιώτες. Εκείνη τη στιγμή έφθασε και ο στρατηγός Κίτσος Τζαβέλλας και Κίτσος Πάσχος, ο οποίος και φονεύτηκε στη μάχη αυτή. Σκοτώθηκαν από τους εχθρούς περίπου τρεις χιλιάδες μαζί με τους λαβωμένους, σκοτώθηκε και ο γαμπρός του Ιμπραήμ, ο Σουλεϊμάν-μπέης, και ο ανεψιός του και ο γυναικάδελφος τού Κιουταχή που κι ο ίδιος πληγώθηκε. Η πείνα όμως παρέδωσε το Μεσολόγγι. Αλλά, μη φοβάσθε! Εκείνοι που υπερασπίζονταν το Μεσολόγγι, οι περισσότεροι, γλίτωσαν με το σπαθί στο χέρι. Γι’ αυτό παρακαλούμε να μας στείλετε τις αναγκαίες διαταγές, τι έχουμε να κάμουμε, και κάθε καλή επιμελητεία και φροντίδα από τροφές, πολεμοφόδια και λοιπά. Εμείς, επειδή είμαστε αδύνατοι από την πείνα και τον κόπο, και με το να μην ευρίσκεται σε τούτα τα μέρη τίποτε, περνούμε στα Σάλωνα,*** όπου και περιμένουμε τις ανωτέρω διαταγές σας.

Όσοι από τους κατοίκους διασώθηκαν, θα τραβήξουν για την Αθήνα ή όπου αλλού βρουν όσα έχουν ανάγκη

Μένουμε με το ανήκον σέβας

Δερβέκιστα την 12 Απριλίου 1826

Οι πατριώτες

Μ. Κοντογιάννης, Δημήτρης Μακρής, Γ. Βαλτινός, Βασίλης Χασάπης, Νότης Μπότσαρης, Κίτσος Τζαβέλλας, Γιώργης Κίτσος, Χρήστος Φωτομάρας,Γιωργάκης Βάγιας

Πηγή: ΓΑΚ Αλληλογραφία Φρουράς Μεσολογγίου 1825-1826, Βιβλιοθήκη Γενικών Αρχείων του Κράτους, 1963 Επιμ. Ε. Γ. Πρωτοψάλτης 

Συνέντευξη για το παραμύθι στους μαθητές & μαθήτριες του ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.Λ Νέας Ιωνίας Μαγνησίας

Το Πολιτιστικό Πρόγραμμα "Για να σώσουμε το μεγάλο μας σπίτι" που εκπονήθηκε και βρίσκεται σε εξέλιξη, από τους μαθητές και μαθήτριες του ΕΝ.Ε.Ε.ΓΥ.Λ.  (Ενιαίο Ειδικό Επαγγελματικό Γυμνάσιο-Λύκειο) Νέας Ιωνίας Μαγνησίας, περιείχε στις δραστηριότητές του και μια συνέντευξη με τον Δημήτρη Β. Προύσαλη, επιστημονικό εκπρόσωπο της ΑΜΚΕ "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη" και προφορικό αφηγητή. Παραχωρήθηκε σε ερωτήσεις των μαθητών και μαθητριών της Α΄ Γυμνασίου του σχολ. έτους 2025-2026, σε επιμέλεια των καθηγητριών -συντονιστριών του συγκεκριμένου προγράμματος, Ανδρομάχης Καντάκου, Φωτεινής Αναγνωστάκη και Κυριακής Καλογήρου.

Συνέντευξη του Δημήτρη Β. Προύσαλη στους μαθητές του ΕΝΕΕΓΥ-Λ  Α΄ Γυμνασίου Βόλου, 2025-26 για το Πρόγραμμα: ΓΙΑ ΝΑ ΣΩΣΟΥΜΕ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΜΑΣ ΣΠΙΤΙ

-Τι σημαίνει η λέξη :παραμύθι?

Παραμύθι που κυριολεκτικά σημαίνει «ιστορία κοντά-δίπλα στον μύθο», είναι μια  ιστορία που μιλά για σημαντικές πλευρές των σχέσεων του ανθρώπου, που κρύβει αλήθειες μέσα από μεγάλα ψέματα, τα οποία όλοι μπορούν να ακούσουν με ασφάλεια. Δεν ξέρουμε από πού ξεκινούν τα παραμύθια για να μας συναντήσουν, ποιος είναι αυτός που τα δημιούργησε, αλλά κυκλοφόρησαν από στόμα σε στόμα, έχουν χαρακτήρα συμβολικό και ανήκουν στην προφορική λαϊκή λογοτεχνία. Παλαιότερα η λέξη παραμύθι είχε τη σημασία του «ενθαρρύνω, προτρέπω, υποστηρίζω».

-Γιατί σας αρέσει να λέτε παραμύθια;

Μου αρέσει να λέω παραμύθια λαϊκά, γιατί μπορώ να ανοίγω «διαλόγους» με όσα διαχρονικά απασχολούν τον άνθρωπο. Θεωρώ πως μέσα από την προφορική αφήγηση μπορώ να βοηθήσω εκείνους που αντιμετωπίζουν δυσκολίες και κρίσεις, να βρουν απαντήσεις που ανοίγουν δρόμους διεξόδου. Λέω παραμύθια γιατί μέσα από τα ατέλειωτα θέματα που θίγουν, μας θυμίζουν πως ο πυρήνας της λαϊκής ψυχής που όλοι μας κουβαλάμε, έχει κοινές ανάγκες που μας ενώνουν, ανεξάρτητα από χρώμα, θρησκεία, γεωγραφικό τόπο ή πολιτισμό, στοιχεία που εκφράζονται μέσα από τα παραμύθια των λαών.

-Τι θα μπορούσαμε να ρωτήσουμε έναν παραμυθά;

Θα μπορούσατε να τον ρωτήσετε πού συναντά τις ιστορίες που διαλέγει να μοιραστεί με γνωστούς και άγνωστους φίλους, τι θέματα τον απασχολούν στα παραμύθια που διαλέγει, με ποια κριτήρια διαλέγει τις ιστορίες που τελικά θα δουλέψει αφηγηματικά και αν βρίσκει νόημα σε αυτά  ή ακόμα αν προτιμά να λέει ιστορίες σε παιδιά ή σε μεγάλους.

-Γιατί λέμε παραμύθια? Σε τι χρησιμεύουν;

Λέμε παραμύθια, γιατί ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος για να αφηγείται, είναι πλάσμα κοινωνικό και αναζητά νοήματα μέσα από τις ιστορίες τις δικές του και των άλλων. Λέμε παραμύθια όταν θέλουμε να νιώσουμε ασφάλεια και ελπίδα μπροστά στις δυσκολίες της ζωής και παίρνουμε κουράγιο από τη στάση των παραμυθιακών ηρώων, οι οποίοι δεν υποχωρούν ποτέ και δε δειλιάζουν μπροστά στους μεγαλύτερους κινδύνους και τις φοβερότερες απειλές. Λέμε παραμύθια γιατί τα ψέματά τους δε θέλουν να μας ξεγελάσουν, αλλά να μας δυναμώσουν να αντιμετωπίσουμε με θάρρος όσα απρόοπτα έρχονται μπροστά μας και φαινομενικά αξεπέραστα μάς κερνάει η ζωή στο πέρασμά της.  Γιατί μας επιτρέπουν να ελπίζουμε σε φωτεινότερες μέρες όταν τριγύρω μας απλώνονται σκοτάδια αδιαπέραστα. Χρησιμεύουν για να μας υπενθυμίζουν με το δικό τους μοναδικό τρόπο πόσο όμορφο είναι να είσαι άνθρωπος, αλλά και πόσο δύσκολο είναι να κρατήσεις την ανθρωπιά σου στους  καιρούς μας.

-Γιατί κάποιοι, όπως εσείς, εξακολουθούν να λένε προφορικά λαϊκά παραμύθια στην εποχή του τικ-τοκ, instagram, facebook,κτλ; Δεν είναι ξεπερασμένα;

Εξακολουθούμε  να λέμε παραμύθια με τρόπο προφορικό, γιατί κανένα μέσο δεν μπορεί να αντικαταστήσει ή να πάρει τη θέση του ανθρώπινου λόγου, την οικειότητα που αυτός δημιουργεί, την ατμόσφαιρα, την αμεσότητα και τη ζεστασιά που προσφέρει, τη διαχείριση του χρόνου της επαφής. Ξεχνάμε ότι όλες αυτές οι εφαρμογές, οι πλατφόρμες και τα μέσα της κοινωνικής δικτύωσης, που σήμερα βλέπουμε να κυριαρχούν γύρω μας παντού, είναι απλώς εργαλεία στην υπηρεσία του ανθρώπου, και μάλιστα περιορισμένων χρηστικών εφαρμογών και δυνατοτήτων. Στηρίζονται στην εικόνα και όχι στο «κείμενο», στον ανθρώπινο λόγο που κατά τη χρήση τους συμπυκνώνεται και συμπιέζεται σε μερικά δευτερόλεπτα. Φτιάχνονται για να του κάνουν τη ζωή ευκολότερη και όχι για να υπονομεύσουν την ποιότητα των σχέσεών του, όπως τελικά αποδεικνύεται. Η εικόνα ανθρώπων, σε όλες τις ηλικίες, που κάθονται μαζί παρέα, αλλά ο καθένας είναι απορροφημένος στην οθόνη του κινητού του είναι τρομακτική. Ως μέσα, τα τικ τοκ, Instagram κλπ έχουν τη δύναμη να καταργούν τις αποστάσεις, σμικραίνουν τον χρόνο, αλλά  κατά την προσωπική μου γνώμη υπονομεύουν την ολότητα των αισθήσεων. Οι μηχανές δεν μπορούν να δημιουργήσουν τα συναισθήματα του «μαζί», «από κοντά». Μπορεί να συναντήσουμε στο διαδίκτυο ενδιαφέρουσες αφηγήσεις, ηχητικές ή οπτικές, αλλά σαν αυτές που υπηρετεί η προφορικότητα, ο ζωντανός ανθρώπινος λόγος σίγουρα δεν είναι.

-Ποιοι έφτιαξαν τα παραμύθια; Πότε;

Θα ήθελα να κάνω μια διευκρίνιση. Όταν μιλάμε για παραμύθια, δεν εννοούμε τα προϊόντα της λογοτεχνικής έμπνευσης και δημιουργίας που γράφονται από έναν συγγραφέα και απευθύνονται στην παιδική ή εφηβική ηλικία και τα οποία αποτελούν τον κόσμο της παιδικής λογοτεχνίας. Τα παραμύθια φτιάχτηκαν κατά τόπους σε διαφορετικά μήκη και πλάτη του κόσμου από τον λαϊκό άνθρωπο για να εκφράσει τις σχέσεις του στις μικρές και μεγάλες στιγμές της ζωής του με λόγο συμβολικό και ήταν πάντα προφορικά, που αργότερα καταγράφηκαν από μελετητές και λαογράφους. Υπήρξαν λαοί που δεν είχαν ποτέ τους γραπτή γλώσσα αλλά δεν υπήρξε ποτέ λαός που να μην έχει δικά του παραμύθια. Αυτό  που είναι ενδιαφέρον είναι πως οι υποθέσεις τους, είχαν ομοιότητες, εκφράζοντας κοινές ψυχικές ανάγκες. Με τα ταξίδια, τους εμπορικούς δρόμους, τις κατακτήσεις, διαδόθηκαν  και αγαπήθηκαν όταν οι λαοί αναγνώριζαν σε αυτές τις υποθέσεις κάτι σημαντικό που έπρεπε να ακουστεί. Το ταλέντο του ενός, του παραμυθά ή της παραμυθούς, δημιούργησε, επινόησε μια φανταστική ιστορία για να μιλήσει για κάτι που απασχολούσε την κοινότητα, και η κοινότητα το «ενέκρινε» το έκαμε δικό της και το μετέδιδε μέσα από την πρακτική της αναδιήγησης. Τα παραμύθια φτιάχτηκαν τότε που οι άνθρωποι έπρεπε να διαχειριστούν τον κοινό συλλογικό χρόνο που οριζόταν άτυπα από τις γεωργικές εργασίες και τον κύκλο των εορτών.

-Υπάρχουν λαϊκά παραμύθια για την φύση, το νερό, τα δέντρα, το χώμα κτλ;

Υπάρχουν λαϊκά παραμύθια για όλες τις βασικές πλευρές των σχέσεων του ανθρώπου, και  ο φυσικός κόσμος ήταν μια από αυτές.  Συναντώνται ιστορίες που μιλούν για τη διαχείριση του νερού, το χάσιμο του μέτρου, την υπερεκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πηγών της φύσης, την αξία της βιοποικιλότητας, την αειφορία, ιστορίες που λειτουργούν με χαρακτήρα αιτιολογικό, ή άλλες που μιλούν για το σεβασμό της Μητέρας Γης, στην οποία ο άνθρωπος ξεχνά πως είναι περαστικός, που φιλοξενείται. Πολλές υποθέσεις ιστοριών κινούνται στα όρια των μυθολογικών αφηγήσεων, κύρια από αυτόχθονες φυλές άλλων ηπείρων που η ζωή τους ήταν στενά δεμένη με τη φύση, την οποία ο άνθρωπος αντιμετώπιζε με αξία ιερότητας λατρευτικής. Σεβόταν αυτό το οποίο τον περιείχε και αυτό που του πρόσφερε τροφή. Σήμερα κινείται απέναντι στη φύση με μια παράλογη στάση κυριαρχίας και συνολικής εκμετάλλευσης, αδιαφορώντας για την ποιότητα ζωής των μελλοντικών γενεών.

-Ποιο είναι το αγαπημένο σας λαϊκό παραμύθι για το θέμα που ασχολούμαστε;

Θα μοιραστώ μαζί σας μια ξεχωριστή ιστορία που λέγεται «Το πνεύμα του ποταμού» που είναι τόσο παλιά αλλά ταυτόχρονα και τόσο επίκαιρα σύγχρονη, αλλά όχι μόνο αυτή…

 

Αφήγηση στα πλαίσια του "Για να σώσουμε το μεγάλο μας σπίτι" πολιτιστικού προγράμματος στο ΕΝ. Ε.Ε ΓΥ.Λ. Νέας Ιωνίας Βόλου

 

Η ΑΜΚΕ "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη" υποστήριξε και συμμετείχε στο Πολιτιστικό Πρόγραμμα με θέμα "Για να σώσουμε το μεγάλο μας σπίτι" που εκπονήθηκε και δρομολογήθηκε στην πράξη για τους μαθητές και μαθήτριες της Α΄ Γυμνασίου του ΕΝ. Ε.Ε. ΓΥ.Λ. (Ενιαίο Ειδικό Επαγγελματικό Γυμνάσιο-Λύκειο) Νέας Ιωνίας Βόλου, του σχολικού έτους 2025-2026 και εκδηλώθηκε με μια ποικιλομορφία εκπαιδευτικών δράσεων που αφορούσαν εικαστικές δημιουργίες, επισκέψεις, προβολές, συνεντεύξεις και αφηγήσεις, που στόχευαν στην ευαισθητοποίηση των μαθητών, στη δραστηριοποίησή τους, στην έκφραση των προβληματισμών τους αλλά και των προτάσεών τους για τη σχέση του σύγχρονου νέου ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον.

Παραμύθια του Κόσμου για τις γενιές του αύριο

Αναμνηστική φωτό με τις καθηγήτριες-συντονίστριες του προγράμματος 

έχοντας φόντο την είσοδο του γραφείου των καθηγητών

Ο Δημήτρης Β. Προύσαλης αφηγείται

Στην αφηγηματική διάσταση του πολιτιστικού προγράμματος, ο επιστημονικός εκπρόσωπος της ΑΜΚΕ και προφορικός αφηγητής, επιμελητής του παρόντος ιστολογίου Δημήτρης Β. Προύσαλης αφηγήθηκε τέσσερα παραμύθια της παγκόσμιας προφορικής παράδοσης των λαών του κόσμου, με υποθέσεις που έθιγαν καίριες πλευρές της σχέσης του ανθρώπου με το φυσικό περιβάλλον και με το πέρας της αφήγησης οι μαθητές και μαθήτριες πήραν συνέντευξη από τον γράφοντα, υποβάλλοντας σημαντικές ερωτήσεις.

Η συλλογή από την οποία έγινε η επιλογή ιστοριών για το πρόγραμμα

Πολλές ευχαριστίες για τη γόνιμη και εποικοδομητική συνάντηση.

 

"Ιστορίες πίσω από τις ιστορίες: Ανταμώματα στων παραμυθιών τον Κύκλο-Β' Κύκλος-Τρίτη 31 Μαρτίου Βιβλιοκαφέ EVMAROSBOOKS

 Η περιοδική συνάντηση με επίκεντρο μια σειρά από προσεγγίσεις των λαϊκών παραμυθιών με αντανακλάσεις στη σύγχρονη εποχή υπό τον γενικό τίτλο: "Ανταμώματα στων παραμυθιών τον Κύκλο..." βαδίζει στο δρόμο του 2ου Κύκλου με την δεύτερη συνάντηση, του τρέχοντος μήνα /Μαρτίου. Συγκεκριμένα την Τρίτη 31 Μαρτίου 2026 και ώρα 19.30 θα πραγματοποιηθεί με ιδιαίτερο θέμα: "Ιστορίες πίσω από τις ιστορίες: Ταυτότητες, αντανακλάσεις και πολιτισμικές συναντήσεις στα λαϊκά παραμύθια".

Η ΑΜΚΕ "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη" υλοποιώντας καταστατικές αρχές και κινούμενη πάντα στα πλαίσια γενικότερων πρωτοβουλιών, εκδηλώσεων και δραστηριοτήτων με άξονα τα λαϊκά παραμύθια και την αφήγησή τους, συνδιοργανώνει και υποστηρίζει σε συνεργασία με τις εκδόσεις Εύμαρος, στην Αθήνα, έναν κύκλο ανοιχτών διαλέξεων για τους κρυμμένους κόσμους των λαϊκών παραμυθιών, που θα συνοδεύονται από αφηγήσεις στο κοινό. 

Οι θεματικές συναντήσεις έχουν διπλή υπόσταση: Α. Τη διάλεξη και Β. την αφήγηση. Η μορφή είναι διαλογική σε έναν κύκλο  μηνιαίων ανταμωμάτων με τα λαϊκά παραμύθια και τους κόσμους που κρύβουν: Γνωρίζουμε και εμβαθύνουμε στον κόσμο του ανώνυμου συλλογικού φαντασιακού, ταξιδεύουμε μέσα από θέματα διαχρονικά των ανθρώπινων σχέσεων επιχειρώντας σύγχρονες προσεγγίσεις. Περπατάμε σε παλιά μονοπάτια αναζητώντας αντανακλάσεις στους καιρούς μας, ανιχνεύουμε τις συνθήκες και τους φορείς των αφηγήσεων, μελετούμε τον κόσμο της προφορικής λογοτεχνίας και μυθοπλασίας  σε πλαίσιο ιστορικότητας, συνομιλούμε με το χτες αναζητώντας  θετικότερες και πιο ουσιαστικές πορείες προσωπικές και συλλογικές στο σήμερα και το αύριο.

 Άξονες, επικεντρώσεις, επιρροές, αντανακλάσεις, αναδύσεις, θεματικών κατευθύνσεων. Μετά τον πρώτο κύκλο που έθιξε θεματικές σχετικά με:

Α. Παραμύθια, άτομο και κοινωνία υπό κρίσεις

Β. Παραμύθια και Οικολογία

Γ. Παραμύθια και Προσφυγική Μνήμη

Δ. Παραμύθια και ιστορική συνέχεια απέναντι στη λήθη, 

ακολουθεί ο Β΄ κύκλος  με θέματα:

Α. "Ψυχής Άκος: Τα λαϊκά παραμύθια ως άυλη μετασχηματιστική δύναμη αναπλαισίωσης της προσωπικής εμπειρίας"

Β. "Ιστορίες πίσω από τις ιστορίες: Ταυτότητες, αντανακλάσεις και πολιτισμικές συναντήσεις στα λαϊκά παραμύθια".

Την επιμέλεια των διαλέξεων και τον συντονισμό των προφορικών αφηγήσεων έχει ο Δημήτρης Β. Προύσαλης, δασκαλος, προφορικός αφηγητής και υποψήφιος δρ ΕΚΠΑ. που είναι και ο επιστημονικός εκπρόσωπος της "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη". Οι αφηγήσεις αποτελούν ανοιχτή πρόσκληση σε όποιο/α θα ήθελε να αφηγηθεί μια ιστορία που του/της έκαμε εντύπωση, αλλά προϋποθέτουν μια πρότερη επικοινωνία με τον συντονιστή για διευκρινίσεις και λεπτομέρειες.

Οι εκδόσεις ΕΥΜΑΡΟΣ, που αποτελούν έναν σταθερό συνοδοιπόρο της ΑΜΚΕ που επιμελείται το παρόν ιστολόγιο στις διαδρομές του φορέα μέσα στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά και την προφορική λογοτεχνία των λαών, απέκτησαν έναν καινούργιο χώρο αναφοράς με το χαρακτήρα του βιβλιοκαφέ. Πρόκειται για έναν όμορφο και καλαίσθητο χώρο που φτιάχτηκε με μεράκι από τους ανθρώπους των εκδόσεων Εύμαρος, ο οποίος τοποθετείται χωρικά μεταξύ των σταθμών ΗΣΑΠ του Ηλεκτρικού της Καλλιθέας και του Ταύρου (6 λεπτά με τα πόδια από τον πρώτο και 9 λεπτά απόσταση από τον δεύτερο) με διπλή είσοδο από 25ης Μαρτίου 2 ή Κύπρου 1.  Εκεί θα φιλοξενούνται ποικίλες εκδηλώσεις γύρω από το βιβλίο, όπως για παράδειγμα η Λέσχη Ανάγνωσης, που λειτουργούσε μέχρι πρότινος  στην έδρα του Εύμαρου στον Ταύρο, παρουσιάσεις βιβλίων, αλλά και διαλέξεις με ποικίλο περιεχόμενο, όπου οι φίλοι και φίλες του βιβλίου θα μπορούν να χαίρονται τον καφέ  ή το ποτό τους με την παρέα τους αλλά και με συντελεστές των εκδόσεων Εύμαρος 

Η είσοδος είναι ελεύθερη, αλλά καλό θα είναι να κάνει κανείς κράτηση, για να υπάρχει μια επαρκής εικόνα του αριθμού των φίλων που θα παρευρεθούν και τη λειτουργικότερη εξυπηρέτησή τους,

Θα ακολουθήσει μουσική βραδιά κιθάρας με τον Γιώργο Βύρωνα Λάβο.

Τις εν λόγω εκδηλώσεις διοργανώνουν οι εκδόσεις ΕΥΜΑΡΟΣ και υποστηρίζουν η "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη".

 

3η Σεμιναριακή συνάντηση «Μια φορά κι έναν καιρό, αλλά και στον 21ο αιώνα: Τα λαϊκά παραμύθια από το παραγώνι… στη σχολική τάξη» στο Βόλο

Δρομολογείται το Σαββατοκύριακο 28 και 29 Μαρτίου 2026 η τρίτη διήμερη συνάντηση του σεμιναριακού κύκλου -σε μορφή μηνιαίου διημέρου-«Μια φορά κι έναν καιρό, αλλά και στον 21^ο αιώνα: Τα λαϊκά παραμύθια από το παραγώνι…στη σχολική τάξη» που διοργανώνεται από τη Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Μαγνησίας, το ΠΤΔΕ ΕΚΠΑ (Εργαστήριο Παιδαγωγικών Εφαρμογών και Παραγωγής Εκπαιδευτικού Υλικού) του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Επιστήμες της Αγωγής» της ΑΜΚΕ «Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη Ράχη», με τη συνεργασία του Θρησκευτικο-φιλολογικού Συλλόγου «Οι Τρεις Ιεράρχες». Ο σεμιναριακός κύκλος που άρχισε τον Ιανουάριο, φιλοξενείται στο χώρο της Βιβλιοθήκης του. 

Το σεμινάριο υλοποιείται από τον επιστημονικό  εκπρόσωπο της ΑΜΚΕ και διδάσκοντα εισηγητή, Δημήτρη Β. Προύσαλη, δάσκαλου-Υπ δρ ΠΤΔΕ ΕΚΠΑ, προφορικού αφηγητή, και στηρίζεται από την οικονομική ενίσχυση της ΕΚΠΟΛ Θεσσαλίας.  Οι συμμετέχοντες και συμμετέχουσες σε κλειστό αριθμό εκπαιδευτικοί της Αβάθμιας, εκδηλώνουν το μεγάλο τους ενδιαφέρον, καθώς αντιλαμβάνονται τις δυνατότητες συνάντησης  του προφορικού λόγου των λαϊκών παραμυθιών με το σχολικό περιβάλλον της τάξης. 

Εκπαιδευτικές προτάσεις αξιοποίησης της προφορικής αφήγησης, σύνδεση με το αναλυτικό πρόγραμμα, αναζήτηση παιδαγωγικών εφαρμογών και συνδέσεων, αφηγηματικές χρήσεις, αποκαλύπτουν τις προσεγγίσεις μέσα από την παιδαγωγική πράξη και αναδεικνύουν την πολυτιμότητα της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς και του λαϊκού πολιτισμού στις συνδέσεις τους με τον σύγχρονο άνθρωπο της μικρής ηλικίας, αλλά αποκαλύπτουν ταυτόχρονα ένα μέσο στη διάθεση του επαγγελματία της Εκπαίδευσης. 

Το Σάββατο 28/3, ώρα 19.00 θα πραγματοποιηθεί βραδιά αφήγησης στο καφέ Filippou Café Classique της πόλης του Βόλου, με αφορμή την παρουσία του Δημήτρη Β. Προύσαλη για εφηβικό και ενήλικο ακροατήριο.

Με την υποστήριξη της

 

 

 

Βραδιά Αφήγησης: "Παραμύθια λαϊκά ενάντια σε δύσκολους καιρούς: Να συλλογάσαι, να ελπίζεις, να πράττεις: Σάββατο 28 Μαρτίου στο Βόλο

Με αφορμή την τρίτη σεμιναριακή συνάντηση που διοργανώνεται από την Αβάθμια Μαγνησίας με θέμα:  «Μια φορά κι έναν καιρό, αλλά και στον 21^ο αιώνα: Τα λαϊκά παραμύθια από το παραγώνι….στη σχολική τάξη» που απευθύνεται στους εκπαιδευτικούς της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης. για τη γνωριμία και αξιοποίηση των λαϊκών παραμυθιών και της αφήγησής τους στο σύγχρονο σχολείο του σήμερα, διοργανώνεται από την ΑΜΚΕ "Παραμύθια και Μύθοι στου Κέρντσαυρου τη ράχη" βραδιά αφήγησης στον Βόλο, 

το Σάββατο 28 Μαρτίου 2026 

και ώρα 19.00 

στο χώρο του φιλόξενου 

Filippou Cafe Classique 

Οδός Ερμού 53-55

Η θεματική της βραδιάς έχει τον τίτλο: 

"Παραμύθια λαϊκά ενάντια σε δύσκολους καιρούς: 

Να συλλογάσαι, να ελπίζεις, να πράττεις"

και την προφορική αφήγηση θα κάνει 

ο Δημήτρης Β. Προύσαλης

Με την διοργάνωση-υποστήριξη της