Συνέντευξη με αφορμή το "Ημερολόγιο-βιβλίο 2026: Ελεύθεροι Πολιορκημένοι-Μεσολόγγι". Το ειδικό βάρος της ανυποχώρητης στάσης

«ΤΟ ΕΙΔΙΚΟ ΒΑΡΟΣ ΤΗΣ ΑΝΥΠΟΧΩΡΗΤΗΣ ΣΤΑΣΗΣ»

Μια συζήτηση για το «Ημερολόγιο 2026: Ελεύθεροι Πολιορκημένοι – Μεσολόγγι» των εκδόσεων Α/συνέχεια

Συνέντευξη στον Νίκο Ταυρή  στην εφημερίδα Δρόμος της Αριστεράς φ.767, 14.03.2026 ΣΤΗΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ, σελ.22

Φέτος συμπληρώνονται 200 χρόνια από την ηρωική Έξοδο του Μεσολογγίου (10 Απριλίου 1826) η οποία τιμάται κάθε χρόνο, με πολλές εκδηλώσεις που κορυφώνονται την Κυριακή των Βαΐων. Με αφορμή αυτό το σημαντικό γεγονός οι εκδόσεις Α/συνεχεια προχώρησαν στην έκδοση ημερολογίου με τίτλο «Ημερολόγιο 2026: Ελεύθεροι Πολιορκημένοι – Μεσολόγγι». Πλησιάζοντας ημερολογιακά στην επέτειο, κρίναμε δόκιμο να μιλήσουμε με τον επιμελητή της έκδοσης, Δημήτρη Β. Προύσαλη, έναν από τους σημαντικότερους ερευνητές, μελετητές και αφηγητές της λαϊκής προφορικής παράδοσης τόσο της ελληνικής όσο και της ξένης.

Το ημερολόγιο του 2026 αν και μιλά για ένα ιστορικό γεγονός πάει πέρα από μια επετειακή αφήγηση. Ποιο ήταν το βασικό ερώτημα που θέλατε να θέσετε στον σημερινό αναγνώστη μέσα από την ιστορία του Μεσολογγίου;

Η επίσημη ιστορία πολλές φορές κινείται στη δημιουργία αφηγημάτων που λειτουργούν στ’ αλήθεια με εξωραϊσμό, «στρογγυλέματα» και συχνά αποσιωπήσεις. Επίσης παρατηρείται μια αναντιστοιχία στην προβολή των γεγονότων που αφορούν ηρωικές στιγμές από την ιστορία του λαού μας, σε σχέση με τους επίσημους κυβερνητικούς τιμητές τους και τις δικές τους πολιτικές στάσεις ή διαχειρίσεις. Το ερώτημα που θα ήθελα να θέσω έχει μια πολυεπίπεδη πολυπλοκότητα: Στην επέτειο των διακοσίων χρόνων από την Έξοδο του Μεσολογγίου, ποιος και από ποιο μετερίζι ή τρέχουσα πολιτική επιλογή  θα τιμήσει τι; Τι θυμάται κάποιος, ως πρόσωπο, φορέας ή χώρος από το Μεσολόγγι και μέσα σε ποιες συνθήκες τιμά, έχοντας ποια στάση-πολιτική επιλογή  απέναντι στην τωρινή πραγματικότητα;

Στα κείμενα και το υλικό που παρουσιάζετε, αναδεικνύεται η άρνηση της παράδοσης ως συνειδητή πολιτική επιλογή. Πιστεύετε ότι η έννοια της «ανυποχώρητης στάσης» έχει θέση στη σημερινή Ελλάδα;

Τα ιστορικά ορόσημα δημιουργούνται ως επικεντρώσεις μνήμης που επιζητούν την πρόκληση του αναστοχασμού και των διαλόγων, την αναζήτηση ιστορικών παράλληλων αλλά και της συνειδητοποίησης των διαδρομών που έχουν διανυθεί, των σωστών ή λαθεμένων επιλογών, τον επαναπροσδιορισμό σε νέες κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες, έχοντάς τα οδηγό προς αποφυγή ή θετικό παραδειγματισμό. Προκαλούν συζητήσεις, θέτουν ερωτήματα και οφείλουν να δρομολογούν στάσεις και ενέργειες. Σε μια εποχή που έχει παραδοθεί το μεγαλύτερο κομμάτι του πλουτοπαραγωγικού ιστού της χώρας σε ξένα συμφέροντα, με εποπτείες και δημοσιονομικούς ελέγχους, που καίριοι και κρίσιμοι τομείς της κρατικής υπόστασης για την ανεξάρτητη οικονομική λειτουργία και εποπτεία δυναμικών τομέων του εθνικού οργανισμού έχουν ξεδιάντροπα ξεπουληθεί, (λιμάνια, αεροδρόμια, τρένα, επικοινωνία, ορυκτός πλούτος), υπονομεύοντας την ανεξαρτησία της χώρας, που ο δημόσιος χαρακτήρας πριονίζεται συστηματικά χρονίως και με οργανωμένα σχέδια, που το πιο ελπιδοφόρο και παραγωγικό κομμάτι του επιστημονικού δυναμικού μεταναστεύει  για να μην απαξιωθεί, που η πλειοψηφία των διαβιούντων σε τούτο τον τόπο ασφυκτιούν από τη χειροτέρευση της καθημερινότητάς τους, το στοιχείο της «ανυποχώρητης στάσης» παίρνει ιδιαίτερο ειδικό βάρος, μπροστά μάλιστα στο υπαρξιακό ζήτημα που τίθεται ανοιχτά, για τις παρούσες και τις μέλλουσες γενιές. Η «ανυποχώρητη στάση» ξεφεύγει από τη συνθηματική και εκτονωτική κατανάλωση πολιτικής χρήσης και προβολής από κινήσεις, κόμματα κλπ και θέτει επιτακτικά ερωτηματικά που επιζητούν προβληματισμούς, σοβαρές τοποθετήσεις, αλλά κύρια, δρομολογήσεις «αντί-στάσεων».

Το Μεσολόγγι υπήρξε ένα γεγονός με τεράστια διεθνή απήχηση. Βλέπετε αναλογίες με σύγχρονες συγκρούσεις και αγώνες  που συγκινούν- ή δεν συγκινούν πλέον-τη διεθνή κοινή γνώμη;

Η απήχηση που προκάλεσε το Μεσολόγγι κινήθηκε μέσα σε ένα πλαίσιο με δύο χαρακτηριστικές εκφράσεις. Η πρώτη εκδηλώθηκε ως κύμα χριστιανικής αλληλεγγυης, λόγω των διαφορετικών θρησκειών που χρωμάτιζαν και χαρακτήριζαν τα αντίπαλα μέρη των εμπολέμων. Η δεύτερη μέσα στο πνεύμα του Ρομαντισμού της εποχής, που πρόβαλε την υποστήριξη των καταπιεσμένων απέναντι σε λογής λογής αυταρχικότητες και δεσποτείες. Οι κινητοποιήσεις υποστηρίχτηκαν και οργανώθηκαν κυρίως από τα φιλελληνικά κομιτάτα της εποχής που απλώνονταν σε Ευρώπη, Αμερική και Ασία, με εκδηλώσεις συμπαράστασης, αλλά και πίεσης προς τις κυβερνήσεις, οι οποίες ήταν τοποθετημένες εξ ολοκλήρου εχθρικά απέναντι στην ελληνική επανάσταση. Σήμερα μια τέτοια περίπτωση σε ευρεία αναλογία αποτελεί η Γάζα. Εκδηλώνεται μια τεράστια ανισομετρία δυνάμεων, με τους επιτιθέμενους καταπατητές της Παλαιστίνης, να διαθέτουν μια εξαιρετικά ισχυρή και θανατηφόρα δύναμη πυρός, την οποία εξασκούν και επιβάλλουν χωρίς όριο. Υπάρχει μια εξοντωτική και οργανωμένη επιβολή πείνας σε συνθήκες ασφυκτικής πολιορκίας που έχει βάθος χρόνου. Οι Παλαιστίνιοι φαίνεται να αντιστέκονται και να αντέχουν παρ’ όλη τη σκληρότητα που τους χτυπά, επιδεικνύοντας καρτερία, θάρρος και την αξιοπρέπεια, πως δεν παραδίνουν τον τόπο τους, ξεσηκώνοντας κύματα αλληλεγγύης των λαών, που διαφοροποιούνται από τις ξεδιάντροπες επίσημες «τοποθετήσεις» και συστοιχίσεις των  κυβερνήσεών τους. Το τρίπτυχο «Αγώνας-Αξιοπρέπεια-Ελευθερία» επαναλαμβάνεται ως πράξη επιλογής και ως κινητήριος μοχλός σε νέα ιστορικά πλαίσια, πάντα σε μια αναλογία.

Αποφεύγετε τον εξωραϊσμό και αναδεικνύετε τις ανθρώπινες αντιφάσεις των «ελεύθερων πολιορκημένων». Τι σας ώθησε σε αυτήν την επιλογή;

Ο άνθρωπος κουβαλά αντιφάσεις και εκφράζει πολλές φορές αντιθέσεις. Πρόκειται για συνισταμένες των σύνθετων ψυχοπνευματικών του λειτουργιών, που συναντούν και στέκονται απέναντι σε αντικειμενικές δυσκολίες, οι οποίες επιζητούν την ανταπόκρισή του, απαιτούν ενεργητικές στάσεις και λύσεις, προκαλώντας εσωτερικές στον ίδιο συγκρούσεις. Η ίδια η ανθρώπινη φύση κρύβει τέτοιες πλευρές. Οι εξωραϊσμοί ακολουθούνται συνήθως από την επίσημη ιστορία, η οποία στηρίζεται στη δημιουργία και χρήση «αφηγημάτων». Στη διάρκεια των δύο τελευταίων πολιορκιών του Μεσολογγίου, υπό το καθεστώς ολοένα ασφυκτικότερου αποκλεισμού και επιβολής της πείνας, και υπό την κρατική αδιαφορία, ολιγωρία και ανεπάρκεια της Κεντρικής Κυβέρνησης, εκδηλώθηκε η ανθρώπινη ψυχική και συμπεριφορική εσωτερική «κοσμογεωγραφία» σε ευρύ πεδίο συμπεριφορών: Τοπογεωγραφικοί εγωισμοί  και ανταγωνισμοί, φιλοπρωτίες, φιλοχρηματία, μικροπολιτικά συμφέροντα, απληστία, αδιαφορίες και μικρότητες. Όλα αυτά υπερκεράστηκαν από την ομόφωνη απόφαση αλλά και στάση των πολιορκημένων, να μην παραδοθούν, μέσα από την αναδυόμενη αξιοπρέπεια πως δεν επιτρέπεται η παράδοση των όπλων που έχουν ματώσει για την Ελευθερία, δεν ξεχνιέται ο αγώνας και οι θυσίες. Η ανάδειξη, προβολή και υπεράσπιση ανώτερων κεντρικών, πανανθρώπινων ιδανικών, ιδεών και αναγκών, θεωρώ πως αποδεικνύει τούτη τη δυναμική αντίφαση του ανθρώπου, αποκαλύπτει το εν δυνάμει, τον βοηθά να σηκωθεί ψηλότερα, ξεπερνώντας την αδήριτη πραγματικότητά του, που μπορεί σε συνθήκες καθημερινότητας να τον τραβά από το μανίκι, κάνοντάς τον να σέρνεται μπροστά σε «αυτονόητα». Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι μπόρεσαν να κοιτάξουν ψηλότερα και το απέδειξαν. Εμείς οι σύγχρονοι;

Αν έπρεπε  να συνοψίσετε σε μια φράση το μήνυμα του Μεσολογγίου προς το σήμερα, ποια θα ήταν αυτή;

«Αγώνας-Αξιοπρέπεια-Ελευθερία», δίχως να ξεχνιούνται οι ιστορικές διαδρομές, οι θυσίες, οι συμπορεύσεις, αλλά και οι ευθύνες απέναντι σε όσους έφυγαν και όσους και όσες θα φανούν. Κάθε πισωγύρισμα και υποχώρηση γεννά νέες «πολιορκίες».