Η περιήγηση στο διαδίκτυο έφερε ένα απρόσμενο δώρο, προσφορά του καιρού και της ιστορικής μνήμης, όταν τούτη συναντά τα λαϊκά παραμύθια του Μικρασιατικού Ελληνισμού. Η αναφορά γίνεται για μια εξαιρετική έκδοση λόγιων και επιστημονικών καταγραφών από το 1850-1921 από σπάνιες, άγνωστες, δυσεύρετες πηγές. Πρόκειται για το ένα πόδι συμβολής στο μικρασιάτικο παραμύθι από τις εκδόσεις ΑΡΜΟΣ, μια συλλογή υπό τον τίτλο "Πριν γίνουν πρόσφυγες τα παραμύθια-Λόγιες και επιστημονικές καταγραφές 1850-1921". Το άλλο πόδι συμβολής αφορά στην συλλογή "Παραμύθια λαϊκά από τα χώματα της Μάνας Μικρασίας: Του Ξεριζωμού και της Μνήμης 1922-2022"από τις εκδόσεις ΕΥΜΑΡΟΣ, και οι δύο εκδόσεις κυκλοφόρησαν το 2022 από τον επιμελητή του παρόντος ιστολογίου.
Η συγκεκριμένη για την οποία γίνεται παρουσίαση από την καταγραφή της Livemedia.gr την οποία και ευχαριστώ ιδιαίτερα, περιλαμβάνει ογδόντα μία ιστορίες του συλλογικού φαντασιακού που απαγκιάζουν σε τούτη την ξεχωριστή συλλογή μνήμης. Είναι γεννημένες σε χώματα μικρασιατικά και ειπωμένες στον τόπο τους στην περίοδο 1850-1921, πριν γίνουν πρόσφυγες τα παραμύθια, όταν ακόμα ακούγονταν στα ανταμώματα των μακρινών μας αδερφών, γνωστών και αγνώστων συγγενών με την κοινή μοίρα κι ανάσα.#livemedianews
Ο Δημήτρης Β. Προύσαλης, εκπαιδευτικός- παραμυθάς και υποψήφιος Δρ ΠΤΔΕ ΕΚΠΑ, αφηγείται
παραμύθια λαϊκά ταξιδεμένα από τους παραμυθάδες και τις αφηγήτριες, αλλά και πληροφορητές από τη Δυτική Μικρά Ασία των παραλίων, την ευρύτερη ηπειρωτική ενδοχώρα της Καππαδοκίας και του ακριτικού Πόντου, ένα προσφάι πολιτισμού, κατά τα εννιά δέκατά τους, άγνωστα, σπάνια, δυσεύρετα και αδημοσίευτα μέχρι σήμερα στη νεοελληνική γλώσσα και στο παραμυθόφιλο κοινό.
Ξετυλίγοντας τη μυθοπλαστική προφορική παράδοση από γενιά σε γενιά, μας αποκαλύπτουν έναν καλά κρυμμένο κόσμο στα φανερά, ένα ψηφιδωτό αντιλήψεων, ηθοεθιμικών αρχών και πρακτικών, πολιτισμικών επιρροών και συνηθειών αλλά και αποτυπώσεις εθνικής ταυτότητας και συνέχειας.
Αποτελούν μιαν ιδιότυπη σκυταλοδρομία προφορικότητας των Μικρασιατών Ελλήνων, μέσα από την ανθρώπινη ανάσα του μαγικού και πολλαπλά δυνητικού παραμυθιακού λόγου, που μπορεί να δημιουργεί και να ελπίζει μέσα στο άθωρο...
Μια σημαντική παραμυθολογική παρακαταθήκη, συμβολή στο ορόσημο των εκατό χρόνων απ' τον τραυματικό ζεριζωμό μέρους του Ελληνισμού από τις πατρογονικές του εστίες στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου.
Οι δύο εκδόσεις πραγματοποιήθηκαν με την υποστήριξη της
Η Λέσχη Αφήγησης Θεσσαλονίκης διοργανώνει στον φιλόξενο χώρο της Κεντρικής Δημοτικής Βιβλιοθήκης της πόλης την πρώτη της συνάντηση για το 2026, προσκαλώντας τους φίλους και φίλες των προφορικών αφηγήσεων στο αφηγηματικό αντάμωμα του Ιανουαρίου.
Έτσι λοιπόν, την Τετάρτη 28 Ιανουαρίου 2026, στις 6.30 μ.μ. στην Κεντρική Δημοτική Βιβλιοθήκη του δήμου Θεσσαλονίκης, στην οδό Εθνικής Αμύνης 27 στο κέντρο, καλούνται φίλες και φίλοι όλων των ηλικιών να αποτελέσουν μέρος του αφηγηματικού ανταμώματος του μήνα Νοεμβρίου.
Με παραμύθια από την προφορική λαϊκή παράδοση και ιστορίες που περνούν από στόμα σε στόμα και φέρνουν μαζί τους τη σοφία, τη συγκίνηση και το χιούμορ από το παρελθόν.
Αφηγητές και αφηγήτριες δίνουν φωνή στις ιστορίες — κι ο προφορικός λόγος ξαναγεννιέται, ζεστός και ζωντανός, όπως του αξίζει να είναι.
Αν αγαπάς να ακούς ιστορίες ή νιώθεις πως μέσα σου υπάρχει ένας εν δυνάμει αφηγητής, έλα στην παρέα μας!
Η Λέσχη είναι ανοιχτή για όλους όσοι αγαπούν τις ιστορίες και θέλουν να τις μοιραστούν.
Ελάτε να αφουγκραστούμε, να γελάσουμε, να συγκινηθούμε και… να ταξιδέψουμε με τις λέξεις των παραμυθιών.
Λέσχη Αφήγησης Θεσσαλονίκης
Συντονίστρια
Ελένη Μπασδάρα
Η εκδήλωση είναι ανοιχτή για όλους
Λίγα λόγια για την Λέσχη…….
Η Λέσχη Αφήγησης Θεσσαλονίκης «Μοιράσου κι εσύ μιαν ιστορία» είναι μια πρωτοβουλία ανθρώπων με πρόθεση να δημιουργηθεί ένας σταθερός χώρος και χρόνος αναφοράς με αφηγήσεις από τον ανεξάντλητο κόσμο της προφορικής λογοτεχνίας των λαών, δίνοντας την ευκαιρία αφηγηματικής έκθεσης σε όσο το δυνατόν περισσότερο αριθμό ανθρώπων που επιθυμούν να αφηγηθούν προφορικά, σε όσους αγαπούν να λένε ιστορίες και σε όσους αρέσκονται να τις ακούν. Υποδέχεται παλιούς και νέους φίλους που επιθυμούν να ταξιδεύουν μέσα από τα λόγια των ανώνυμων πολλών, που έφτασαν μέχρι τις μέρες μας και αξίζει να ακουστούν και πάλι σε νέες συνθήκες. Ένα ανοιχτό εργαστήρι όπου μπορούν παραμυθάδες επαγγελματίες και μη, μαθητευόμενοι σχετικών σεμιναρίων, αυτοδίδακτοι, ερασιτέχνες, παραμυθόφιλο κοινό ή με οποιαδήποτε ιδιότητα να ανταμωθούν και να μοιραστούν γνωστές και άγνωστες ιστορίες (λαϊκά παραμύθια, μύθοι, μυθολογικές ιστορίες, λαϊκές παραδόσεις, συναξάρια, θρύλοι) από το μακρινό χτες για τους ανθρώπους του σήμερα.
Το γραφιστικό σχέδιο της αφίσας είναι προσφορά της εταιρείας Stream Team.
Έρχεται η πρώτη συνάντηση για τη Λέσχη Αφήγησης Χανίων με την καινούργια χρονιά, αφού διοργανώνεται η γεναριάτικη συνάντηση για το αφηγηματικό έτος 2025-2026, στον τρέχοντα μήνα, κινούμενη για τρίτη συνεχόμενη χρονιά. Καλεί λοιπόν τους φίλους και τις φίλες των προφορικών αφηγήσεων την Κυριακή 25 Ιανουαρίου 2026, σ' αυτό το ανοιχτό εργαστήρι
.
Η ιδιαίτερα κινητική λέσχη της Κρήτης άρχισε τις μηνιαίες συναντήσεις της, την περίοδο 2023-2024 φιλοξενώντας τις συναντήσεις του κάθε μήνα, στο χώρο του Comixadiko, που βρίσκεται στην οδό Γ. Ξέπαπα 15.
Η Λέσχη Αφήγησης Χανίων "Μοιράσου κι εσύ μιαν ιστορία" με κεντρικό σύνθημα-μότο "ΔΩΣΕ ΦΩΝΗ ΣΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ" αποτελεί ένα ζωντανό εργαστήρι προφορικών αφηγήσεων. Κινείται με άξονα την αξιοποίηση της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, στον τομέα της προφορικής λογοτεχνίας (λαϊκά παραμύθια, μύθοι Αισώπου, μυθολογικές ιστορίες, λαϊκές παραδόσεις, έπη) και δίνει τον χρόνο έκθεσης αλλά και το χώρο, σε όσους ενδιαφέρονται να ακούσουν ή να αφηγηθούν. Οι δηλώσεις συμμετοχής γίνονται στην υπεύθυνη της Λέσχης Αφήγησης Χανίων, Βάνια Σταμπολάκη στο τηλ. 6977332622 και η πρόσκληση είναι ανοιχτή σε όλους όσους επιθυμούν να πουν ή να ακούσουν μια ιστορία, για όσους και όσες επιχειρήσουν να αφηγηθούν η προϋπόθεση αφορά να έχουν επιλέξει μια ιστορία διάρκειας μέχρι 10΄.
Σημαντική υπενθύμιση για τους επιθυμούντες να συμμετάσχουν ως αφηγητές/τριες:
1. Η επιλογή κάποιου σύντομου λαϊκού παραμυθιού, μύθου, θρύλου, ή λαϊκής προφορικής παράδοσης
2. Η επικοινωνία με μήνυμα στη σελίδα της λέσχης στο FB ή τηλεφωνικά (6977332622 ΒΑΝΙΑ ΣΤΑΜΠΟΛΑΚΗ)
3. Τη μέρα της αφήγησης οι αφηγούμενοι έρχονται με φωτοτυπία της ιστορίας και του εξωφύλλου του βιβλίου από όπου την έχουν εντοπίσει (για την ιστοριοθήκη της Λέσχης).
Η Λέσχη «Μοιράσου κι εσύ μια ιστορία» έχει ελεύθερη είσοδο για όσους επιθυμούν να είναι στην παρέα εκείνων που θα αφηγηθούν ιστορίες ή απλά θα παρευρίσκονται ανάμεσα στο ακροατήριο κάθε συνάντησης, με ελεύθερη συνεισφορά για τον χώρο του comixadiko που τη φιλοξενεί. (Νερό, γαλλικός καφές και τσάι)
Στο βαθμό που οι συμμετέχοντες το επιθυμούν η Λέσχη Αφήγησης μπορεί να προβεί με τη συνεργασία και συγκατάθεσή τους, σε έκδοση των ιστοριών που έγιναν αντικείμενο αφήγησης στη διάρκεια της αφηγηματικής χρονιάς.\
Η Λέσχη Αφήγησης Χανίων είναι μια πρωτοβουλία της Βάνιας Σταμπολάκη ιδρύτριας των «Παραμυθάδων της πόλης-των Χανίων», και λειτουργεί σε συνεργασία με το comixadico.gr, στου οποίου τον χώρο φιλοξενείται, και με την υποστήριξη της Μη Κερδοσκοπικής Εταιρείας "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη", η οποία ξεκίνησε τη Λέσχη Αφήγησης Αθήνας το 2016 και από τότε υποστηρίζει τις Λέσχες Αφήγησης Βόλου και Θεσσαλονίκης.
Ο τρίτος Κύκλος του Προγράμματος των μηνιαίων αφηγήσεων "Ταξίδι στων παραμυθιών την ανάσα" (από την περίοδο 2023-2024) ξεκινά τις συναντήσεις του 2026, με το πρώτο αντάμωμα για την νέα χρονιά, την Κυριακή 25 Ιανουαρίου 2026. Οι εν λόγω συναντήσεις του Γ΄ κύκλου αποτελούν μέρος μιας συνεργασίας-προγράμματος, που υλοποιεί η ΑΜΚΕ "Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη" στα πλαίσια των πολιτιστικών της πρωτοβουλιών και αφηγηματικών δράσεων, σε συνεργασία με την Εκκλησιαστική Επιτροπή του Ι.Ν. Υψώσεως Τιμίου Σταυρού Κυψέλης, με προγραμματισμένες αφηγήσεις διάρκειας περίπου 60 λεπτών.
Τα -σχεδόν- μηνιαία -όποτε επιτρέπεται από την αντικειμενική πραγματικότητα-κυριακάτικα ανταμώματα με αφηγήσεις από την προφορική παράδοση, τόσο του ελληνόφωνου πολιτισμικού πλαισίου όσο και από άλλες πατρίδες του κόσμου, προσκαλούν μικρούς και μεγάλους φίλους να ταξιδέψουν νοερά με τη καρδιά τους ανοιχτή, μέσα από την ανάσα των λαϊκών παραμυθιών, στο ραντεβού του προγράμματος υπό περιοδική μορφή και ενίοτε να ταυτιστούν θεματικά με την ημερολογιακή εποχιακότητα των γεγονότων.
Οι συναντήσεις με ελεύθερη πάντα είσοδο, φιλοξενούνται στο Παρεκκλήσι του Αγίου Νεκταρίου του Ιερού Ναού Υψώσεως Τιμίου Σταυρού στην Κυψέλη και πραγματοποιούνται στις 11.30 π.μ. μετά τη Λειτουργία της Κυριακής και στην πλειοψηφία τους βιντεοσκοπούνται με σχετική ανάρτηση που ακολουθεί.
Στην αφήγηση είναι ο προφορικός αφηγητής, ερευνητής και μελετητής του λαϊκού παραμυθιού και υποψήφιος Δρ ΠΤΔΕ ΕΚΠΑ, Δημήτρης Β. Προύσαλης.
Η διεύθυνση είναι Καυκάσου και Λαζαράδων 2 στην Κυψέλη και πληροφορίες μπορεί κανείς να αναζητήσει στα τηλέφωνα του ναού, όπου είναι απαραίτητη η επικοινωνία (210-8218110).
Με το καλό να ανταμωθούμε ξανά και σε τούτον τον Κύκλο.
Ο λαϊκός πολιτισμός υπήρξε πάντα
μια συνισταμένη προφορικών παραδόσεων και βιωμένων εθιμικών πρακτικών μέσα από
σχέσεις, εκδηλώσεις, τελετουργίες, αντικείμενα, δημιουργίες και κατασκευές,
προσδιορίζοντας την ταυτότητα μιας ομάδας ανθρώπων σε χώρο και χρόνο μέσα από
συνδέσεις και κοινές πορείες ιστορικές, εκφράζοντας τις αντιλήψεις τους μέσα
στη διαχρονία των λαογραφικών φαινομένων. Η πραγματικότητα της διεθνούς
πολιτικής σκηνής φέρνει κατά καιρούς ευκαιρίες, όψεις, πλευρές και δυνατότητες
μιας συμβολικής προσέγγισης της παγκόσμιας ειδησεογραφίας που εκτυλίσσεται με
γοργούς ρυθμούς.
Στο επίκεντρο της προσοχής
αναδύθηκε μέσα από τη ροή των πρόσφατων γεγονότων η γεωγραφική περιοχή της
Λατινικής Αμερικής με επικέντρωση στη Βενεζουέλα. Μέσα από μια σύντομη
ανασκόπηση του λαογραφικού και ανθρωπολογικού αποτυπώματος της πατρίδας του
Μπολιβάρ, μπορεί κανείς να διαπιστώσει πως πολλές και ποικίλες προφορικές
παραδόσεις των ιθαγενών από τις πεδιάδες της Βενεζουέλας, αντάμωσαν με ιστορίες
που έφτασαν στην Καραϊβική με τους σκλάβους της αφρικανικής ηπείρου.
Συναποτέλεσαν ως άυλο αντάμωμα, μια πλούσια αφηγηματική παρακαταθήκη
πολιτισμού, συγκροτώντας τη βάση του λαϊκού πολιτισμού του συγκεκριμένου τόπου,
της Βενεζουέλας, αντανακλώντας παράλληλα την αποδοχή και την ευρύτερη
αφηγηματική διάδοσή τους και σε γειτονικές παραδόσεις της Κολομβίας, της Κόστα
Ρίκα αλλά και άλλων χωρών της Καραϊβικής.
Οι ιστορίες με ζώα αποτέλεσαν
διαχρονικά ένα είδος αφηγήσεων που έπαιξαν έναν πολυσημικό ρόλο στην κοινωνική
τους αξιοποίηση και αφηγηματική λειτουργία, με ομοιότητες και διαφοροποιήσεις
σε πολλούς πολιτισμούς. Άλλες φορές έχουν έναν χαρακτήρα μυητικό για τις μικρότερες ηλικίες και άλλες φορές αξιοποιούνται ως μέσο κεκαλυμμένης κοινωνικής και πολιτικής κριτικής των ενηλίκων-ατόμων και ομάδων- απέναντι σε ανελεύθερες και αλαζονικές εξουσίες. Αποτελούν
δηλαδή τρόπο συμβολικής αντίστασης-αλλά και γαλούχησης- που εκφράζουν οι
άνθρωποι απέναντι σε μια καταπιεστική και παρακμιακή πραγματικότητα, η οποία
λειτουργεί απειλητικά στο βιωμένο παρόν αλλά προβολικά και στο μέλλον τους. Παραμύθια με ζώα λέγονται στη Βενεζουέλα εδώ και
αιώνες. Από όλους τους χαρακτήρες που κατοικούν στην αγροτική λαογραφία της
Βενεζουέλας, ο Θείος Κούνελος (Tio Conejo)
αποτελεί έναν από τους αγαπημένους χαρακτήρες, τόσο των παιδιών όσο και των
ενηλίκων. Αντιπροσωπεύει την αιώνια πάλη μεταξύ του αδύναμου αλλά έξυπνου και
κατεργάρικου χαρακτήρα-τρίκστερ, έναντι του δυνατού· μεταξύ της νοημοσύνης και
της ωμής βίας, ο οποίος ξεγελά τελικά τους ισχυρούς, που πάντοτε αντιμετωπίζει
ως αντιπάλους, χωρίς ωστόσο να αποκτά ιδιαίτερο ηρωικό
χαρακτήρα. Όταν μια ομάδα ανθρώπων φοβάται κάτι, επινοεί αστείες και
κοροϊδευτικές ιστορίες για το φοβερό ον που παρουσιάζεται απειλητικό για την
επιβίωσή της, λέγοντας σχετικές τέτοιες ιστορίες.
Ενώ οι ιστορίες που παρουσιάζουν
τον Θείο Κούνελο είναι διαδεδομένες σε όλη τη Βενεζουέλα, ωστόσο έφτασαν στο
αποκορύφωμά τους στην περιοχή Γιάνος στα νοτιοδυτικά της χώρας, όπου οι
χασιέντες-φάρμες και τα χωράφια ήταν οι κύριοι χώροι εργασίας για τους σκλάβους,
πριν από την επίσημη κατάργηση της δουλείας το 1854. Παρ’ όλη την προφορική
τους διάδοση και απήχηση, κανένας δεν είχε συγκεντρώσει αυτές τις αφηγήσεις
μέχρι το 1949, όταν πρωτοπαρουσιάστηκε μια σχετική δημοσίευση από
τον Ραφαέλ Ριβέρο Οράμας. Η αποδοχή τους και η δημοφιλία τους στα
λαϊκά στρώματα αλλά και σε όλες τις τάξεις του βενεζουελάνικου λαού, έφερε τις
ανώνυμες πλοκές να μετουσιώνονται σε πεδίο γραπτής επώνυμης πια λογοτεχνικής, επεξεργασμένης παραγωγής,
δημιουργώντας μια γέφυρα συνάντησης της προφορικής παράδοσης με τον λόγιο
πολιτισμό.΄Ετσι οι ιστορίες του Θείου Κούνελου υπέστησαν μετασχηματισμούς στην πορεία τους, αποτέλεσαν μια πηγή έμπνευσης
που πήρε διαφορετική μορφή στο πέρασμά του χρόνου, αφού κάτω από τον τίτλο
"Παραμύθια του Θείου Κούνελου" οι παλαιότεροι και νεότεροι εκπρόσωποι
συγγραφείς της βενεζουελάνικης λογοτεχνίας παρήγαγαν καινούργιες πλοκές,
δημιουργώντας προσωπικές γραφές λογοτεχνικής μυθοπλασίας με αναφορά τον
συγκεκριμένο χαρακτήρα και παρουσιάζοντας νέους κύκλους περιπετειών. Οι πολιτισμικοί εξελικτικοί μετασχηματισμοί που υφίστανται οι ιστορίες δεν οδηγούν απαραίτητα στην εγκατάλειψη των αξιών που καθοδηγούν τις δράσεις, οι οποίες αναγνωρίζονται από μια ομάδα, καθώς φαίνεται να αντιπροσωπεύουν μάλλον μια προσπάθεια διατήρησης των αξιών της ομάδας διευκολύνοντας την προσήλωσή τους σε αυτές τις αφηγήσεις υπό νέες συνθήκες.
Βασικός αντίπαλος του Θείου Κούνελου και παροδικό
τελικά κάθε φορά φόβητρο, αναδύεται η φιγούρα του Θείου Τίγρη, (Tio Tigre) δηλαδή του
αμερικανικού αιλουροειδούς, γνωστού ως ιαγουάρου, ενσαρκωτή της ωμής και
απροκάλυπτης βίας, ενός κοινού πρωταγωνιστή-ανταγωνιστή σε αρκετές ιστορίες των
προφορικών παραδόσεων των ιθαγενών. Ενίοτε οι χαρακτήρες υιοθετούν το θηλυκό φύλο. Εκτός από τις ιστορίες όπου ο
Θείος Τίγρης αντιμετωπίζει τον Θείο Κούνελο, υπάρχουν και εκείνες που
αφηγούνται τις περιπέτειές του προσπαθώντας να φάει ή να εκμεταλλευτεί ένα άλλο
ζώο. Στην αρχή των ιστοριών συνήθως, ο Θείος Κούνελος ή ο Θείος
Τίγρης βρίσκονται σε μια μοναχική περιπλάνηση. Μερικές φορές κινούνται
ψάχνοντας κάτι να φάνε ή να πιούν, ή απλώς προσπαθώντας να ξεγελάσουν ή και
άλλοτε- κύρια ο ιαγουάρος- να σκοτώσουν τον αντίπαλό τους. Τότε είναι που οι
χαρακτήρες συναντιούνται. Ο Θείος Τίγρης-ιαγουάρος υπερέχει σωματομετρικά αλλά
και σε δύναμη έναντι του Θείου Κούνελου, έτσι ώστε να είναι η απειλή
μόνιμη και ο χαμός του δεύτερου να είναι κοντά. Τη στιγμή ακριβώς που πρόκειται
να δράσει ο δυνατός, ο Θείος Κούνελος στα γρήγορα επινοεί ένα ψέμα, που ξεγελά
τον πάντα υπερισχύοντα σε δύναμη αλλά ταυτόχρονα και ευκολόπιστο ιαγουάρο.
Πέφτοντας ο ιαγουάρος στην παγίδα του αδύναμου αλλά ετοιμόλογου αντιπάλου,
δίνει την ευκαιρία στον Θείο Κούνελο να δραπετεύσει, έχοντας σώσει τον εαυτό
του ή όποιον άλλον μπορεί να ήταν μαζί του κοντά, ενώ ο Θείος Τίγρης-ιαγουάρος
ορκίζεται εκδίκηση, την οποία ποτέ δεν χαίρεται.
Τα γεγονότα της 3ης Ιανουαρίου
2026 με την στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα και την απαγωγή του
προέδρου της χώρας, δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία, αφού το «θηρίο που βρυχάται»
ήταν γνωστό ότι ξέρει τελικά και πώς να «δαγκώνει» σύμφωνα με την αρχική και
πάγια κακοποιητική του πρόθεση. Η νέα αμερικανική διακυβέρνηση που
προέκυψε από τις τελευταίες προεδρικές εκλογές του 2024, δε θα μπορούσε να
είναι παρά η άλλη όψη μιας επικίνδυνης πλεύσης στα νερά του κόσμου. Ιστορικά η
αμερικανική εξωτερική πολιτική δεν έπαψε λίγο μετά από την ίδρυση του
αμερικανικού κράτους στα 1776, δυστυχώς ήδη από τις αρχές του 19ου αι. και κύρια μετά τα
μέσα του 20ου αι., να αποτελεί μια πηγή διαρκών επιθετικών
πρωτοβουλιών και ενεργειών. Γέννησε δυστυχία και δεινά, εσωτερικά στον πλατύ
αμερικανικό λαό και έσπειρε τον θάνατο και την καταστροφή τόσο στους λαούς
γειτονικών γεωγραφικά κρατών, στην Κεντρική (Γουατεμάλα, Νικαράγουα, Ονδούρα,
Ελ Σαλβαδόρ, Παναμά, Αϊτή) και Νότιο Αμερική (Βολιβία, Αργεντινή, Παραγουάη,
Χιλή κλπ) όσο και υπερπόντιων για τις ΗΠΑ χωρών σε άλλες ηπείρους (βλ. Κορέα,
Βιετνάμ, Γιουγκοσλαβία, Ιράκ, Αφγανιστάν, κ.α.). Η εποχή των κεκαλυμμένων
-υπό διαρκή ανάδυση- επιθετικών διαθέσεων των αμερικανικών γυπαετών και
γερακιών, φαίνεται πως έχει οριστικά παρέλθει. Έχουν ξεδιάντροπα πια εκδηλωθεί
και αντικατασταθεί, αφού η συστηματική και ολοένα αυξανόμενη λεκτική
βία ενός ιδιότυπου πολιτικο-στρατιωτικού μπούλινγκ σε πλαίσια οικονομικού
πολέμου και οι απειλές επερχόμενων επιθετικών κινήσεων έχουν την τιμητική τους,
αποτελώντας μόνιμο συστατικό πασατέμπο στη ρητορική της εξωτερικής αμερικανικής
πολιτικής. Ξεστομίζονται προς όλες τις κατευθύνσεις χωρίς αιδώ και χωρίς
αυτοπεριορισμό ή έλεγχο, αφού οι διεθνείς συνθήκες-που δημιουργήθηκαν από
ημέτερα συμφέροντα πάντα των μεγάλων δυνάμεων- απαξιώνονται και καταπατούνται
σε κάθε ευκαιρία, μετατρεπόμενες σε ιστορικά κουρελόχαρτα. Η
οικουμένη έχει- με αρνητικότατες συνέπειες- ξαναζήσει στο παρελθόν ανάλογους
και ασύστολους επιθετικούς γκανγκστερισμούς από την ίδια πηγή. Αν το
πολιτικό υπόβαθρο συνδυαστεί με τους -όχι άστοχους και σίγουρα όχι φαινομενικά
γραφικούς- «τυχοδιωκτισμούς» μιας απρόβλεπτης συμπεριφοράς ενός
προέδρου-συγκριτικά με άλλες ανάλογες πρότερες πολιτικές- που στο πρόσωπό του
όλο το αμερικανικό στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα βρίσκει τον καλύτερο
εκφραστή -μαριονέτα του, τότε μάλλον η οικουμένη μπορεί να αναμένει τα
χειρότερα κι ο κόσμος να κοιμάται ανήσυχα-αν δε χάνει τον ύπνο του, αφού το μεταλλαγμένο
δόγμα Μονρόε, στη λογική των απρόσκοπτων επεμβάσεων σύμφωνα με τα συμφέροντα
των ΗΠΑ, μετατρέπεται σημαία εφόδου κατά το δοκούν (βλ. Γροιλανδία, Κολομβία,
Κούβα, Ιράν).
Αν ο Θείος Κούνελος
αντιπροσωπεύει συμβολικά τον λαό της Βενεζουέλας ενάντια στον πάντα απειλητικό
Θείο Αμερικανικό Τίγρη-ιαγουάρο (βλ. ΗΠΑ), τότε οι ιστορίες του,
πρέπει να ακουστούν δυνατά και ξεκάθαρα. Στις ανώνυμες λαϊκές συνειδήσεις του συλλογικού
φαντασιακού, που ποιούν σε επίπεδο μυθοπλαστικό, δημιουργούν και μεταφέρουν
άυλα και προφορικά ιστορίες και πλοκές, το καλό από τη θέση του
ηθικού προτάγματος πάντα θα υπερισχύει, δηλώνοντας με έναν τρόπο βαθιά
ανθρώπινο και αποφασιστικό, πως η βία δε θα περάσει!
Στον 12ο χρόνο λειτουργίας του Προγράμματος διαλέξεων του "ΕΝΟΡΙΑ ΕΝ ΔΡΑΣΕΙ" που φιλοξενείται στο Πνευματικό Κέντρο της Ευαγγελίστριας Πειραιά, θα πραγματοποιηθεί το σεμινάριο "Άνθρωπος-Κοινωνία-Λαϊκή προφορικότητα" ανοίγοντας έναν νέο κύκλο τεσσάρων δίωρων ομιλιών, υπό τον γενικό τίτλο: "Τα λαϊκά παραμύθια ως μέσο και γέφυρα συνομιλίας με τον Κόσμο" και επιμέρους θεματολογία την κοινωνική κρίση, την οικολογία, την προσφυγική μνήμη και την ιστορική συνέχεια. Όλες οι διαλέξεις θα είναι διανθισμένες με ανάλογες, σύντομες προφορικές αφηγήσεις. Το χρονικό διάστημα καλύπτει την περίοδο των ημερών της Δευτέρας 19 Ιανουαρίου-26 Ιανουαρίου-2 Φεβρουαρίου-9 Φεβρουαρίου 2026.
«Τα λαϊκά παραμύθια ως μέσο και γέφυρα συνομιλίας με τον Κόσμο»
Στο σεμινάριο θα επιχειρηθεί να γνωρίσουμε από κοντά και να εμβαθύνουμε στον κόσμο του ανώνυμου συλλογικού φαντασιακού. Να ταξιδέψουμε μέσα από θέματα διαχρονικά των ανθρώπινων σχέσεων επιχειρώντας σύγχρονες προσεγγίσεις. Θα περπατήσουμε σε παλιά μονοπάτια αναζητώντας αντανακλάσεις στους καιρούς μας, και θα ανιχνεύσουμε τις συνθήκες και τους φορείς των αφηγήσεων. Θα μελετήσουμε τον κόσμο της προφορικής λαϊκής λογοτεχνίας σε πλαίσιο ιστορικότητας, συνομιλώντας με το άχρονο χτες των λαϊκών μυθοπλασιών, αναζητώντας πάντα θετικότερες και πιο ουσιαστικές πορείες προσωπικές και συλλογικές στο σήμερα και το αύριο των δικών μας καιρών.
ΔΙΔΑΣΚΩΝ· Δημήτρης Β. Προύσαλης, Υπ. Δρ ΠΤΔΕ ΕΚΠΑ, δάσκαλος, Προφ. αφηγητής, Επιστημ. Εκπρόσωπος «Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη».
ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΑ
• Λαϊκά παραμύθια και κοινωνία (κρίσεις και συνοχές). Από την ατομική διαπραγμάτευση και την ψυχαγωγία στην άτυπη κοινωνική παρέμβαση· Τα λαϊκά παραμύθια απέναντι στις κρίσεις-ατομικές-συλλογικές-κοινοτικές-εθνικές.
• Λαϊκά Παραμύθια και Οικολογία.Το συλλογικό φαντασιακό ως μέρος της περιβαλλοντικής συνύπαρξης και της οικολογικής συνείδησης. Παρελθόν, παρόν και μέλλον μιας προβληματικής σχέσης που επιζητά εγρήγορση με όχημα τον λαϊκό λόγο.
• Παραμύθια λαϊκά και Προσφυγική Μνήμη. Η προσφυγική μνήμη μέσα από την προφορική λαϊκή παράδοση των παραμυθιών. Μικρασιατική καταστροφή, πολιτισμική ανάκληση και αφηγηματική αποτύπωση.
• Λαϊκά παραμύθια και ιστορική συνέχεια. Τα ιστορικά ορόσημα συναντούν τον λαϊκό πολιτισμό και τα παραμύθια μπολιάζουν την επίκληση της συνέχειας ενάντια στη λήθη. Η περίπτωση των κατεχόμενων στην Κύπρο.
Δημήτρης Β. Προύσαλης
Ο Δημήτρης Β. Προύσαλης σπούδασε παιδαγωγικά, βιβλιοθηκονομία και μετεκπαιδεύτηκε στην Ειδική Αγωγή. Κατέχει Μεταπτυχιακό Τίτλο Σπουδών στην Κατεύθυνση «Λαογραφία και Πολιτισμός» και είναι Υπ. Δρ ΠΤΔΕ ΕΚΠΑ. Υπηρετεί από το 1988 ως δάσκαλος στη Δημόσια Εκπαίδευση. Ασχολείται με την έρευνα, καταγραφή, μελέτη του λαϊκού παραμυθιού από το 1999. Αφηγείται ιστορίες της λαϊκής προφορικής παράδοσης (λαϊκά παραμύθια, παραδόσεις, μύθους, θρύλους, μυθολογικές ιστορίες) από το 2003 συνεργαζόμενος με ιδιωτικούς και δημόσιους φορείς σε Ελλάδα και εξωτερικό (Κύπρος, Ουαλία, Καναδάς, Ινδία).
Έχει συμμετάσχει σε διεθνή και πανελλήνια συνέδρια, ημερίδες και συμπόσια, για τη δυναμική του λαϊκού παραμυθιού, τη σημαντικότητα της προφορικής αφήγησης στην εκπαίδευση, τη θεραπεία, τον πολιτισμό και το ρόλο και συμβολή του αφηγητή-ιστορητή, με δημοσιεύσεις στα αντίστοιχα πρακτικά. Έχει κυκλοφορήσει συνολικά 32 βιβλία (προσωπικά και συλλογικά σε επιμέλεια) -τα 24 με παραμυθολογικό περιεχόμενο.
Είναι καλλιτεχνικός διευθυντής των Φεστιβάλ Αφήγησης Πηλίου «Παραμύθια & Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη» με τη συνεργασία τοπικών φορέων και του Φεστιβάλ Αφήγησης «Αθήνα… μια πόλη παραμύθια» με τη
Photo credit: Aliki Prigouri-2025 συνεργασία του ΟΠΑΝΔΑ. Τακτικό μέλος της Ελληνικής Λαογραφικής Εταιρείας και συνιδρυτικό του Σ.ΕΠ.ΑΦ.Ι (Σωματείο Επαγγελματιών Αφήγησης Ιστόρησης). Από το 2016 έχει την ευθύνη λειτουργίας της Λέσχης Αφήγησης Αθήνας «Μοιράσου κι εσύ μιαν ιστορία».
Διατηρεί στο διαδίκτυο τον ιστότοπο· Στων παραμυθιών τα Σταυροδρόμια.
Μια τυχαία περιήγηση στο διαδίκτυο, αλλά και ένας γενικότερος προβληματισμός σχετικά με τα πρόσφατα γεγονότα στη Βενεζουέλα και την κανιβαλική συμπεριφορά κρατών του δυτικού ημισφαιρίου στην εξωτερική τους πολιτική, μας έφερε μπροστά στο υλικό καταγραφής μιας πολύ ενδιαφέρουσας έκδοσης που αποκαλύπτει ένα μέρος από τον πολύπτυχο και πολυεπίπεδο κόσμο που κρύβουν τα λαϊκά παραμύθια. Πρόκειται για τη βραδιά παρουσίασης του βιβλίου της Εμμανουέλας Κατρινάκη "Το στοίχημα της Σταχτοπούτας" από τις εκδόσεις ΕΥΜΑΡΟΣ (Φεβρουάριος 2019), που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 4 Μαρτίου 2019 στο Art Polis Cafe της Στοάς Πεσμαζόγλου 5 & Σταδίου.
Πρόκειται για μια σημαντική μελέτη από τη σκοπιά της ψυχαναλυτικής ανθρωπολογίας με επίκεντρο το στοιχείο του κανιβαλισμού σε ορισμένα λαϊκά παραμύθια του συλλογικού φαντασιακού, που επιχειρεί να φωτίσει το νόημα "αινιγματικών ανθρωποφαγικών επεισοδίων" από τον χώρο των μαγικών παραμυθιών που αποτέλεσαν τον πυρήνα μελέτης της Εμμανούελας Κατρινάκη, αντικείμενο της διδακτορικής της διατριβής στο Παρίσι. Η μελέτη αναφέρεται σε έξι συν ένα τέτοια παραμύθια της ελληνικής προφορικής παραμυθιακής παράδοσης (Η Σταχτοπούτα, Η στρίγκλα, ο Αστερνός και η Πούλια, Ο Μισοκωλάκης, Ο Δεκατρής-Κοντορεβιθούλης, Ο Κανίβαλος σύζυγος, ο Κανίβαλος δάσκαλος).
Για το βιβλίο στην παρουσίαση μίλησαν:
Μαριάνθη Καπλάνογλου-Καθηγήτρια Λαογραφίας Πανεπιστημίου Αθηνών
Τον συντονισμό έκανε ο Πέτρος Κακολύρης, υπεύθυνος των εκδόσεων Εύμαρος.
Ο επιμελητής του παρόντος ιστολογίου μίλησε για το βιβλίο στο χρονικό διάστημα της καταγραφής 26.00-35.00 του άνω αναρτημένου βίντεο.
ΚΕΙΜΕΝΟ της Εμμανουέλας Κατρινάκη στον διαδικτυακό ιστότοπο staxtes
Η γνωριμία με τα λαϊκά παραμύθια, τις ιστορίες αυτές που διαδίδονταν για αιώνες από στόμα σε στόμα, μας συναρπάζει αλλά και μας εκπλήσσει, επειδή γκρεμίζει τα στερεότυπα που έχουν δημιουργήσει οι εικονογραφημένες εκδόσεις και οι ταινίες που απευθύνονται σε παιδικό κοινό, όπως αυτές των στούντιο Ντίσνεϋ. Οι παραδοσιακές αφηγήσεις είναι οικουμενικές και αινιγματικές ταυτόχρονα, γεμάτες από παράξενες, ονειρικές εικόνες και συμβολισμούς. Αυτό που λένε φανερά κρύβει ένα λανθάνον περιεχόμενο και μας καλεί να το αποκρυπτογραφήσουμε.
Στην ελληνική και βαλκανική Σταχτοπούτα, με την οποία ξεκινά το βιβλίο, η ιστορία αρχίζει ως εξής: Τρεις αδερφές κι η μάνα τους γνέθουν και βάζουν ένα στοίχημα: όποιας της κοπεί πρώτα η κλωστή, θα τη σφάξουν και θα τη φάνε. Χάνει το στοίχημα η μάνα κι οι δυο μεγαλύτερες αδερφές τη σκοτώνουν, τη μαγειρεύουν και την τρώνε. Η τρίτη, η μικρότερη, απέχει από το ανθρωποφαγικό γεύμα, κάθεται στις στάχτες του τζακιού και πενθεί. Έτσι, το παραμύθι της Σταχτοπούτας θέτει εξαρχής ένα ζήτημα, που φαίνεται να έχει ξεχαστεί στις παραλλαγές του παραμυθιού άλλων ευρωπαϊκών χωρών: τη σχέση μάνας- κόρης. Αυτή η ιστορία της Σταχτοπούτας μας λέει κάτι που οι διαδεδομένες και γνωστότερες εκδοχές των Γκριμ, Περώ, κλπ, έχουν αποκρύψει: μας λέει πώς και γιατί έμεινε η ηρωίδα ορφανή, μας αποκαλύπτει μια μητροκτονία.
Μια συμφωνημένη, συμβολική μητροκτονία, στην οποία η μάνα και οι κόρες της (και η Σταχτοπούτα) συναινούν, γνέθοντας όπως οι Μοίρες, που με το αδράχτι τους όριζαν τη ζωή και τον θάνατο. Η μητροκτονία είναι λοιπόν αναπόφευκτη, αλλά το στοίχημα είναι παγίδα. Γιατί το δεύτερο σκέλος του, ο κανιβαλισμός, θα διαχωρίσει τη Σταχτοπούτα από τις αδερφές της. Εκείνες θα μείνουν για πάντα στο σπίτι, η ηρωίδα θα συναντηθεί με τον ερωτικό σύντροφο.
Το παραμύθι της Σταχτοπούτας θέτει το ζήτημα της πρωταρχικής σχέσης ανάμεσα στη μητέρα και στην κόρη, που φαίνεται πως πλάθεται μέσα από το συμβολικό θάνατο της πρώτης και την αυτονόμηση της δεύτερης. Περιέχει ταυτόχρονα στοιχεία, σύμβολα και εικόνες που τα ξανασυντάμε και στα άλλα παραμύθια αυτού του βιβλίου. Είναι όμως πολύ συχνά κρυμμένα μέσα στις αινιγματικές σκηνές των διαφόρων παραλλαγών τους: στη Σταχτοπούτα η μητέρα τροφός γίνεται και η ίδια τροφή καθώς μεταμορφώνεται σε αγελάδα που θρέφει όχι μόνο με το γάλα αλλά και με το κρέας της, που το μαγειρεύουν οι κόρες της και το τρώνε. Στο παραμύθι του Αυγερινού και της Πούλιας η μάνα μαγειρεύει μόνη της το στήθος της και το προσφέρει στον άντρα της σαν γεύμα- τότε οι γονείς αποφασίζουν να φάνε τα παιδιά τους.
Στην ιστορία της Στρίγκλας ένα μωρό γεννιέται κι είναι τόσο πεινασμένο που δεν του φτάνει το γάλα πέντε γυναικών- γίνεται κανίβαλος και καταβροχθίζει κάθε ζωντανό πλάσμα, και τελικά την ίδια την οικογένειά της.
Στον Κοντορεβιθούλη τα μικρά παιδιά εγκαταλείπονται από τους γονείς τους και φτάνουν πεινασμένα στο σπίτι των δράκων και στο Μισοκωλάκη το μικρό παιδάκι πιάνεται στο σακί της δράκισσας και κινδυνεύει να φαγωθεί κι αυτό, αν δεν καταφέρει πρώτο να σκοτώσει τη διώκτριά του και να τη βάλει να φάει το ίδιο το παιδί της, οδηγώντας την σε ακούσιο κανιβαλισμό, όπως έκανε ο Ατρέας και άλλα πρόσωπα της αρχαιοελληνικής μυθολογίας.
Το ανικανοποίητο αίσθημα πείνας των παιδιών κι η επιθυμία των γονιών τους να τα φάνε τα στέλνει σε μονοπάτια μακριά από το σπίτι, μέσα στο δάσος, όπου θα αναμετρηθούν με δράκους και δράκισσες. Τα μεταμορφώνει σε τέρατα, όπως τη στρίγκλα, ή αντίθετα σε αθώα ζώα, αρνάκια κι ελαφάκια, οπότε θα πρέπει να αντιμετωπίσουν οριστικά τον κίνδυνο να φαγωθούν, για να γίνουν ήρωες και ηρωίδες όπως τους θέλει το παραμύθι.
Ο κανιβαλισμός στα παραμύθια είναι ένα αίνιγμα που αφορά, λοιπόν, κατά κύριο λόγο, τις στενές οικογενειακές σχέσεις, και μάλιστα την πρωταρχική, ανάμεσα στη μητέρα και στο παιδί.
Αφορά όμως επίσης και τις ερωτικές σχέσεις, αφού η ερωτική συνεύρεση περιγράφεται μεταφορικά σαν σχέση καταβρόχθισης σε πολλές γλώσσες και εικονοποιείται στα παραμύθια με τη μορφή του δράκου-συζύγου, του αφέντη του κάτω κόσμου, του οποίου το ανθρωποφαγικό γεύμα πρέπει να αποδεχτεί και να δοκιμάσει και η αγαπημένη του, ώστε να ολοκληρωθεί ο γάμος. Ο τρομακτικός κανίβαλος μπορεί τότε να μεταμορφωθεί στον ωραιότερο νέο του κόσμου και η ηρωίδα να οδηγηθεί στο ευτυχισμένο τέλος, που με πολύ κόπο και μετά από πολλές δοκιμασίες κερδίζουν πάντα οι ήρωες κι οι ηρωίδες των μαγικών παραμυθιών.
