Λαογραφία και Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά-Ημερίδα στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

 

Μια ακόμη ενδιαφέρουσα επιστημονική κατάθεση πραγματοποιείται από το Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας-Εργαστήριο Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας-τούτη τη φορά σε μορφή ημερίδας την Παρασκευή 14 Μαΐου 2021 από ώρα 13.00 και μετά, με τη συμμετοχή της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του ΥΠΠΟΑ.

Διαδικτυακή Επιστημονική Ημερίδα

Το Εργαστήριο Λαογραφίας και  Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης συνδιοργανώνει με τη Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, την Παρασκευή, 14 Μαΐου 2021 και ώρα 13.00, Διαδικτυακή Επιστημονική Ημερίδα με θέμα:

«Λαογραφία και Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά».

Στην Ημερίδα συμμετέχουν με ανακοινώσεις οι:

·         Μ. Γ. Βαρβούνης, Καθηγητής Λαογραφίας, Διευθυντής Εργαστηρίου Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας, ΔΠΘ:

Η Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά και το «Εργαστήριο Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του ΔΠΘ»

·         Σταυρούλα-Βίλλυ Κ. Φωτοπούλου, Διευθύντρια Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, ΥΠΠΟΑ:

Διεθνείς και ευρωπαϊκές ρυθμίσεις για την πολιτιστική κληρονομιά και εφαρμογή τους σε εθνικό επίπεδο

 

·         Γιάννης Ν. Δρίνης, Λαογράφος, Νεότερη Πολιτιστική Κληρονομιά, ΥΠΠΟΑ και Έλενα Μπαζίνη, Κοινωνική Ανθρωπολόγος, Νεότερη Πολιτιστική Κληρονομιά, ΥΠΠΟΑ:

Πολιτικές για την ανάδειξη του αγροτικού χώρου ως πολιτιστική κληρονομιά. Η συμβολή του Θερινού Σχολείου της Δημητσάνας

·         Ζωή Μάργαρη, Κύρια Ερευνήτρια Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών:

Λαογραφία και άυλη πολιτιστική κληρονομιά: Η περίπτωση των εθιμικών δρωμένων και των τελεστικών τεχνών

·         Βασιλική Χρυσανθοπούλου, Επίκουρη Καθηγήτρια Κοινωνικής Λαογραφίας, Τμήμα Φιλολογίας ΕΚΠΑ:

Λαογραφία της Διασποράς και Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά: Ερευνητικές προκλήσεις και προσεγγίσεις

·         Ρέα Κακάμπουρα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Λαογραφίας ΠΤΔΕ, ΕΚΠΑ:

Λαογραφία, Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά και Εκπαίδευση

·         Νάντια Μαχά-Μπιζούμη, Επίκουρη Καθηγήτρια Λαογραφίας, ΔΠΘ:

Οι διαχρονικές αξίες των στοιχείων Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και

η συμβολή τους στη σύγχρονη πραγματικότητα

 

 Επιστημονική επιμέλεια: Μ. Γ. Βαρβούνης και Νάντια Μαχά-Μπιζούμη

Ο σύνδεσμος συμμετοχής στη Διαδικτυακή Επιστημονική Ημερίδα με Microsoft Teams είναι:  

https://teams.microsoft.com/l/meetup-join/19%3a002fe6bfddcc493abc5fcde2b502c57c%40thread.tacv2/1613649124494?context=%7b%22Tid%22%3a%228035113d-c2cd-41bd-b069-0815370690c7%22%2c%22Oid%22%3a%22ec7ccb0e-dbc0-4404-846f-4736b669301d%22%7d

Για να συνδεθείτε στη συνεδρία της διάλεξης με υπολογιστή (Windows, Mac) ακολουθείστε τις οδηγίες: https://itc.duth.gr/msteams/ [Συμμετοχή σε συνεδρία (Windows, Mac)]
Για να συνδεθείτε στη συνεδρία της διάλεξης με κινητό(iOS, Android)ακολουθείστε τις οδηγίες: https://itc.duth.gr/msteams/[Συμμετοχή σε συνεδρία (iOS, Android)]

 

Η ΜΑΝΑ ΤΩΝ ΠΑΡΑΜΥΘΙΩΝ- Αφιέρωμα στην Ημέρα της Μητέρας

Μια από τις αγαπημένες μου ιστορίες-ανάμεσα στις τόσες άλλες παλιότερες, τωρινές και όσες μέλλονται να αγαπηθούν- κέρασμα από τις προφορικές παραδόσεις του κόσμου, είναι αυτή που μιλά για το πώς γεννήθηκαν τα παραμύθια. Πρόκειται για την ιστορία "Η Μάνα των Παραμυθιών", ένα λαϊκό παραμύθι από τη Γαλλία. Ανήκει στην ευρύτερη άτυπη κατηγορία των Αιτιολογικών Παραμυθιών (Why Stories) που επιχειρεί να εξηγήσει την αιτία-τρόπο γέννησης των λαϊκών παραμυθιών. 

Ανάμεσα στο ρεπερτόριό τους πολλοί παραμυθάδες και αφηγήτριες συμπεριλαμβάνουν παραμύθια της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, που έχουν ως κεντρικό τους άξονα τον κόσμο της αφήγησης και τις συνισταμένες τους, δηλαδή α) τους παραμυθάδες-κουβαλητές των ιστοριών, β) το πολύτιμο σώμα των ιστοριών που διακινούν και διακονούν και γ) το ακροατήριο με την ποικιλόμορφη σχέση και επίδρασή του. Αυτές οι θεματικές υποθέσεις ενδυναμώνουν το ειδικό βάρος της σημαντικότητας της αφήγησης και των δυναμικών της παραγόντων, φέρνοντας στο προσκήνιο τη θεμελιακή παρουσία των παραμυθιών στη ζωή των ανθρώπων και της ποιότητας που αυτά φέρνουν στην τελευταία μέσα από τη μυθοπλασία των φαντασιακών υποθέσεων. που νικούν το χρόνο και φέρνουν τους λαούς κοντά. 

Η συγκεκριμένη ιστορία, όπως εξάλλου και τα περισσότερα λαϊκά παραμύθια, δίνει τη δυνατότητα στους ακροατές -μελετητές της να αναδείξουν πολλές πλευρές από την αναδυόμενη πολυσημία και την ποικιλόμορφη πολυεστιακή θεματική προσέγγιση-ανάδειξη, αφού είναι γνωστό πως ποτέ οι λαϊκές ιστορίες του κόσμου δεν σηματοδοτούν μόνο μία κατεύθυνση ή πεδίο μηνυμάτων ή αντικειμένων κατάδειξης. Το παραμύθι "Η Μάνα των Παραμυθιών" θα μπορούσε κάλλιστα να αφορά το φαινόμενο της κακοποίησης και της οικιακής βίας, τη θεραπευτική ανάδειξη της προφορικής αφήγησης, την υπομονή ως στοιχείο επενέργειας για τη μεταμόρφωση του απειλητικού άλλου, την προστατευτική λειτουργία της μητρικής φιγούρας έναντι στην απειλή κλπ. 

Περιλαμβάνεται στην αγαπημένη μου συλλογή "Παραμύθια των Παραμυθάδων" τόμος 30 στη σειρά ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ ΤΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ των εκδόσεων ΑΠΟΠΕΙΡΑ (Α΄ έκδοση 2011, Β΄ έκδοση 2016),  ένα υπέροχο βιβλίο χωρισμένο σε τέσσερα κεφάλαια, 66 ιστορίες από τις άκρες του κόσμου, αφιερωμένο αποκλειστικά στις ιστορίες, την προέλευση, λειτουργία και επενέργειά τους, τη σημασία και το ρόλο των παραμυθάδων, την παρουσία και χρήση των Ψεμάτων και της Αλήθειας, τα καμώματα της Γλώσσας.

Συμμετείχε ως θεματική ιστορία στο 1ο Φεστιβάλ Λόγου και Καλλιτεχνικής Έκφρασης που πραγματοποιήθηκε  διαδικτυακά λόγω Covid 19, διοργανώθηκε από την ΑΜΚΕ ΚΑΧΤΑ, υπό την αιγίδα του Τμήματος Οπτικοακουστικών Μέσων του ΕΚΠΑ, τον Μάιο του 2021 με αφορμή τη Γιορτή της Μητέρας.

Α΄ έκδοση 2011-Β΄ έκδοση 2016

Σελίδες: 290

ISBN 978-960-537-135-7

Με την υποστήριξη της 

Αφηγηματικό διήμερο με αφορμή τη Γιορτή της Μητέρας-1ο Φεστιβάλ Λόγου και Καλλιτεχνικής Έκφρασης

Το διήμερο του Σαββατοκύριακου 8 και 9 Μαΐου 2021 με αφορμή την Ημέρα της Μητέρας, διάλεξε η Αστική Μη Κερδοσκοπική ΚΑΧΤΑ, για να διοργανώσει το 1ο Φεστιβάλ Λόγου και Καλλιτεχνικής Έκφρασης υπό την αιγίδα του Εργαστηρίου Οπτικοακουστικών Μέσων του Τμήματος Επικοινωνίας και ΜΜΕ του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου.

Το πρόγραμμα με κεντρικό κορμό τις προφορικές αφηγήσεις λαϊκών παραμυθιών διανθίζεται ακόμη από εργαστήρια για παιδιά και ενηλίκους, επιστημονική ομιλία, ποιήματα και τραγούδια.

Η συμμετοχή του Δημήτρη Β. Προύσαλη-"Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη" γίνεται με την ιστορία "Η Μάνα των Παραμυθιών" την Κυριακή 9 Μαΐου 2021

Συνοπτικό πρόγραμμα:

1η Ημέρα

 Σάββατο 8 Μαΐου 2021

Πρωί:11:30-13:00 

«Ταξιδεύοντας με τη Μαρούλα»: 

Διαδραστική παράσταση αφήγησης και εργαστήριο 

για παιδιά 6-9 ετών

 Σύλληψη-σχεδιασμός: Στέλλα Τσίγγου 

Αφήγηση και εμψύχωση εργαστηρίου: Στέλλα Τσίγγου, Αντωνία Μπατσαλή, Ελίζα Ξενάκη 

Τεχνική υποστήριξη: Δέσποινα Χαραυγή 

Οδηγίες συμμετοχής 

Δηλώστε συμμετοχή στο kahta.amke@gmail.com 

βάζοντας τίτλο «Η μάνα στο λαϊκό παραμύθι». 

Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.

 Δηλώνοντας συμμετοχή αυτόματα αποδέχεστε ότι στο email επικοινωνίας 

θα σταλεί ο σύνδεσμος zoom. 

Είναι υποχρεωτική η δήλωση του ονόματος σύνδεσης στο zoom, 

για επιβεβαίωση τη λίστας συμμετεχόντων 

Κανένα διαφορετικό όνομα δεν θα γίνει δεκτό. 

Για την παρακολούθηση απαιτείται κάμερα και μικρόφωνο.

Σάββατο απόγευμα: 16:00 

Αφηγήσεις παραμυθιών βιντεοσκοπημένες για παιδικό κοινό

-στο κανάλι της ΚΑΧΤΑ στο Youtube

 

Συμμετέχουν (με αλφαβητική σειρά): 

Γκουσδουβά Μαριάννα, Ίντας Θοδωρής, Κοκκίνου Βιργινία, Μπατσαλή Αντωνία, Πάτρα Ευφροσύνη, Χαραυγή Δέσποινα, Χαρούλης Δημοσθένης, Χατζάκη Ελεάνα. 

Σάββατο βράδυ 21:00

Αφηγήσεις παραμυθιών βιντεοσκοπημένες-Ποιήματα και τραγούδια για ενήλικες και εφήβους

στο κανάλι της ΚΑΧΤΑ στο youtube

 Συμμετέχουν (με αλφαβητική σειρά): 

Αντωνίου Χρυσάνθη, Βερνάρδος Παναγιώτης, Δογλαρίδου Ιωάννα, Κανάρη Μάρθα, Κυρίτση Πηνελόπη, Λαμπρέλη Λίλη, Μπασδάρα Ελένη, Μπελιγιάννης Ταξιάρχης, Παπανικολάου Μαρία, Τσαούση Ιωάννα.

2η Ημέρα 

 Κυριακή 9 Μαΐου 2021

Πρωί: 11:00

 «Η μάνα στο λαϊκό παραμύθι»: 

Oμιλία του Ευάγγελου Αυδίκου, ομότιμου καθηγητή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, 

συζήτηση σε ζωντανή διαδικτυακή μετάδοση μέσω zoom. 

Οδηγίες συμμετοχής 

Δηλώστε συμμετοχή στο kahta.amke@gmail.com 

βάζοντας τίτλο «Η μάνα στο λαϊκό παραμύθι». 

Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.

 Δηλώνοντας συμμετοχή αυτόματα αποδέχεστε ότι στο email επικοινωνίας 

θα σταλεί ο σύνδεσμος zoom. 

Είναι υποχρεωτική η δήλωση του ονόματος σύνδεσης στο zoom, 

για επιβεβαίωση τη λίστας συμμετεχόντων 

Κανένα διαφορετικό όνομα δεν θα γίνει δεκτό. 

Για την παρακολούθηση απαιτείται κάμερα και μικρόφωνο.

Κυριακή απόγευμα 16.00-17.30

σε σύνδεσμο του ΖΟΟΜ 

Εργαστήριο αποκλειστικά για μαμάδες. 

 «ΞεΖΟΟΜίστηκε η μαμά;»

 Σύλληψη, σχεδιασμός, εμψύχωση: Δέσποινα Χαραυγή 

Οδηγίες συμμετοχής 

Δηλώστε συμμετοχή στο kahta.amke@gmail.com 

βάζοντας τίτλο «Εργαστήριο για μαμάδες». Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.

 Δηλώνοντας συμμετοχή αυτόματα αποδέχεστε ότι στο email επικοινωνίας 

θα σταλεί ο σύνδεσμος zoom. 

Είναι υποχρεωτική η δήλωση του ονόματος σύνδεσης στο zoom, 

για επιβεβαίωση τη λίστας συμμετεχόντων 

Κανένα διαφορετικό όνομα δεν θα γίνει δεκτό. 

Για την παρακολούθηση απαιτείται κάμερα και μικρόφωνο.

Κυριακή απόγευμα 16:00

στο κανάλι της ΚΑΧΤΑ στο Youtube

 Αφηγήσεις παραμυθιών βιντεοσκοπημένες για παιδιά  

Συμμετέχουν (με αλφαβητική σειρά): 

Βούλγαρη Σάσα, Κολοκυθά Παναγιώτα, Λιόγαρη Χριστίνα, 

Ξενάκη Ελίζα, Παραμυθανθός-ομάδα αφήγησης, 

Τσατσαρώνη Στέλλα, Χανδακάρη Λίζη.

 

Κυριακή βράδυ 21:00

στο κανάλι της ΚΑΧΤΑ στο Youtube 

Αφηγήσεις παραμυθιών βιντεοσκοπημένες-Ποιήματα και τραγούδια για ενήλικες και εφήβους

Συμμετέχουν (με αλφαβητική σειρά): 

Βερνάρδος Χρήστος, Βοσκαρίδου Κατερίνα, Λεμπέση Γεωργία, 

Μαμακούκα Λίζα, Μαυροματάκης Κωνσταντίνος, 

Νικολουδάκης Βαγγέλης και Γιώργος,

 Προύσαλης Δημήτρης, Τσίγγου Στέλλα.

 

Ανθολογία Πασχαλινού Διηγήματος-Το Πάσχα των Ελλήνων μέσα από τη γραφή της Γενιάς του 1880

Α΄ έκδοση: Απρίλιος 2021

Ανθολόγηση: Δημήτρης Φιλελές

ISBN: 978-960-626-403-0

σ.246 

(με ψηφιακό δίσκο προφορικής ανάγνωσης)

Εκδόσεις ΠΗΓΗ

Το παρόν ιστολόγιο διακρίνεται για την ιδιαίτερη-"ορκισμένη" κινητικότητά του γύρω από την αφηγηματική προφορικότητα του λαϊκού λόγου-με τη μορφή των λαϊκών παραμυθιών, των μύθων, των θρύλων και των λαϊκών παραδόσεων-τη ζωντανή παραστατική του προσέγγιση, την επιστημονική-ερευνητική του πλαισίωση, την εκδοτική του προβολή και αναφορά και την πολυεπίπεδη ανάδειξή του, λαογραφικά φιλολογικά, εκπαιδευτικά, καλλιτεχνικά, κοινωνικά και πολιτιστικά.

Η σημερινή ανάρτηση γίνεται κατ' εξαίρεση και αφορά την εξαιρετική δουλειά που παρουσιάζεται στη συλλογή "Ανθολογία Πασχαλινού Διηγήματος" του καλού αδερφικού φίλου Δημήτρη Φιλελέ,  ποιητή και πεζογράφου, πρόσφατα δάσκαλου εν "αποστρατεία" και τα τελευταία χρόνια πολύτιμου συνεργάτη στις παραστατικές προτάσεις αφήγησης μέσα από τη λογική των θεματικών "Κύκλων" όπως αποτυπώνεται η κοινή μας συνάντηση και διαδρομή στα έργα που έχουν ήδη παρουσιαστεί στο κοινό: "Του Κωνσταντή: Η ιστορία μιας υπόσχεσης, μιας κατάρας και μιας επιστροφής", "Θρύλοι για την Άλωση της Πόλης" και  το δρομολογούμενο "Όταν το 21 αφηγείται: Μύθοι, θρύλοι και άγνωστες ιστορίες του Θόδωρου Κολοκοτρώνη στο δρόμο της λευτεριάς», με τους πρωτότυπους και συγκινητικούς, υποβλητικούς του στίχους και βέβαια με τη μοναδική και καταλυτική μουσική έμπνευση και σύνθεση του τραγουδοποιού, μουσικού και ερμηνευτή Φίλιππου Πλακιά (βλ. προηγούμενες αναρτήσεις).

Η "Ανθολογία Πασχαλινού Διηγήματος" αποτελείται από είκοσι κλασικά κείμενα των εκπροσώπων της Γενιάς του 1880, η οποία αποτέλεσε τη βάση της νεοελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής.  Συνέδεσε την εποχή του 19ου αιώνα που έσβηνε-στην αυγή του 20ου αιώνα που ανέτειλε με γρήγορους μετασχηματιστικούς ρυθμούς αλλά και αγκυλώσεις στην κοινωνία, την ιστορία, τον πολιτισμό της χώρας. Σε μια εποχή σαν τη δική μας-στον 21ο αιώνα που το ζήτημα των ταυτοτήτων και των εκφράσεων-όλων των αποχρώσεων, μορφών, επιπέδων και αποτυπώσεων, τίθεται διαρκώς στο επίκεντρο μιας αμφιλεγόμενης αυτοαναφοράς με ισοπεδωτικούς πολλές φορές ή κατά κόρον ετεροπροσδιορισμούς και ακυρώσεις των άλλων "μη ομοούσιων", η Γενιά του 1880 μέσα από το χαρακτήρα και την ατμόσφαιρα των γραφών της, μας αναγάγει σε μια ψυχογραφία των ηθών, με επίκεντρο-με αφορμή την άνω αναφερόμενη έκδοση και ανθολογημένη συλλογή- την περίοδο του ελληνικού Πάσχα τόσο στα πλαίσια της ζωής στην ύπαιθρο όσο και της αναδυόμενης τότε νέας αστικής συμβιωτικής ζωής. Το τελευταίο χαρακτηρίζεται από μια ιδιαίτερη συναισθηματική και ψυχολογική φόρτιση, μια εσωτερική διάσταση του Πάθους που αποζητά και εκφράζει την συμπάσχουσα πορεία προς τη λυτρωτική Ανάσταση, προσωπικής και μεταφορικά συμβολικής μέσα από το ξεδίπλωμα της Μεγάλης Εβδομάδας. 

Άσχετα με το βαθμό, την ποιότητα, το βάθος, την κατανόηση και την εκδήλωση της θρησκευτικής συνείδησης του καθένα, τούτη η περίοδος διακρίνεται από ξεχωριστά χαρακτηριστικά γνωρίσματα τόσο του συναισθήματος όσο και της περιρρέουσας ατμόσφαιρας που το μορφοποιεί, το μπολιάζει και το χρωματίζει, σε τέτοιο βαθμό ώστε η ειδολογική του "διαφορετικότητα" να το ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα ανάλογα, όχι σε επίπεδο "ανωτερότητας" του δόγματος, αλλά της "ποιότητας" του περιεχομένου που το προσδιορίζει ταυτοτικά. 

Η παρούσα Ανθολογία παρουσιάζει λοιπόν τούτη την πλούσια, ιδιαίτερη και μοναδική εσωτερική ατομική διαδρομή της έντασης, του αναστοχασμού, της ανάτασης και τελικά της λύτρωσης μέσα από την ηθογραφία των πρωταγωνιστών των έργων των Α. Παπαδιαμάντη, Α. Μωραϊτίδη, Δ. Κρυστάλλη, Α. Καρκαβίτσα, Δ. Καμπούρογλου, Κ. Παλαμά, Ζ. Παπαντωνίου, Γ. Ξενόπουλου, Ν. Λαπαθιώτη, Κ. Θεοτόκη, Π. Νιρβάνα, Α. Λασκαράτου, Χ. Χρηστοβασίλη και Α. Δάφνη. Έχει μετεγγραφεί γλωσσικά και αποδοθεί στην κοινή νεοελληνική, χωρίς όμως να χάνει την ποιότητα της γραφής και του ύφους καθώς η πρόθεση είναι να γίνει πρόταση γνωριμίας και γέφυρας προς τις νεότερες γενιές αναγνωστών, φίλων της λογοτεχνίας που δυσκολεύονταν μέχρι σήμερα από τα όποια εμπόδια μιας "ξένης", ανοίκειας, καθαρευουσιάνικης γραφής. Σεβαστό είναι πάντα το ύφος της αυθεντικότητας των συγγραφέων αλλά η φιλολογική προσέγγιση που επιθυμεί να υπηρετήσει και τη μορφή των κειμένων, αφορά άλλο κλάδο και επίπεδο της λογοτεχνίας. Η ουσία της παρούσας "πρότασης" επικεντρώνεται στη συμβατότητα της γλωσσικής πρόσβασης, συνοδεύεται από υποσέλιδο επεξηγηματικό γλωσσάρι και σημειώσεις για την αναγνώριση και κατανόηση του πλαισίου μέσα στο οποίο κινείται η κειμενική γραφή της κάθε υπόθεσης πλοκής. Πρόκειται δηλαδή για μια καινούργια δημιουργία του λόγου. Η πρότερη γλωσσική μορφή των αρχικών κειμενικών γραφών ήταν απαγορευτική αλλά και τα ίδια τα κείμενα της συγκεκριμένης αναφοράς ήταν δυσπρόσιτα, αφού καταχωνιάστηκαν από το χρόνο σε αυτούσια ή συλλογικά έργα πολλών δεκαετιών πριν το 2000 και ήταν δύσκολο να εντοπιστούν. Παράλληλα η "Ανθολογία Πασχαλινού Διηγήματος" λειτουργεί ως συγκεντρωτικός άξονας αναφοράς άμεσα συνδεδεμένου στην τρέχουσα περίοδο δημιουργώντας μια λογοτεχνική ατμόσφαιρα που με τη δύναμη του διηγηματικού λόγου υφαίνει κόσμους συναισθημάτων, προβολών και πνευματικών οντολογικών προσδιορισμών  όπως ξέρει μοναδικά να προσφέρει αυτός ο "πλασματικός" αλλά ταυτόχρονα προβλητικός κόσμος της γραπτής δημιουργικής έκφρασης.

Η ανθολογία αυτή έχει εισαγωγικό σημείωμα από τον μεγάλο δάσκαλο-φιλόλογο Χρίστο Γ. Ρώμα ενώ

το έργο συμπληρώνεται από ψηφιακό δίσκο σε μορφή mp3 που αποτελεί μια καινοτομική πρόταση από μόνη της: Άρει τους όποιους υπαρκτούς και αναπόφευκτους αποκλεισμούς στην πρόσβαση έργων της ελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής και πεζογραφικής ιστορίας αφού το καθιστά προσβάσιμο σε μια μεγάλη γκάμα ευπαθών ομάδων συμπολιτών μας, τόσο σε ανθρώπους με δυσκολίες στην όραση, με κινητικές δυσχέρειες ή επιπτώσεις από την επέλαση του γήρατος.

Τα περιεχόμενα διηγήματα:

Ανδρέας Λασκαράτος - Όνειρο
Αλέξανδρος Μωραϊτίδης - Άρατε Πύλας
Αλέξανδρος Μωραϊτίδης - Ο κυρ Μανωλάκης
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης - Εξοχική Λαμπρή
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης - Ο Αλιβάνιστος
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης - Πάσχα ρωμέικο
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης - Το Χριστός Ανέστη του Γιάννη
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης - Υπό την βασιλική δρυ
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης - Χωρίς στεφάνι
Δημήτριος Καμπούρογλου - Η διπλή γιορτή
Κωστής Παλαμάς - Θάνατος παλικαριού
Χρήστος Χρηστοβασίλης - Η Πασχαλιά της λευτεριάς
Ανδρέας Καρκαβίτσας - Πάσχα στα πέλαγα
Παύλος Νιρβάνας - Χριστός Ανέστη
Γρηγόριος Ξενόπουλος - Το πρώτο μου Πάσχα
Κώστας Κρυστάλλης - Το Πάσχα στον Πίνδο
Κωνσταντίνος Θεοτόκης - Αμάρτησε;
Ζαχαρίας Παπαντωνίου - Η αδελφή του Νυμφίου
Αιμιλία Δάφνη - Μαριάμ
Ναπολέων Λαπαθιώτης - Η θυσία

Τα έσοδα από τα δικαιώματα του συγγραφέα προσφέρονται εξ οκλοκλήρου στην ΚΙΒΩΤΟ του ΚΟΣΜΟΥ

Καλή ανάγνωση με πολλές πολλαπλές Αναστάσεις!

 

 

Ο ρόλος του βιβλίου στην περίοδο της καραντίνας: Διαδικτυακή συζήτηση των εκδόσεων ΕΥΜΑΡΟΣ-Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2021

Στα πλαίσια της Παγκόσμιας Ημέρας Βιβλίου-23 Απριλίου-οι εκδόσεις ΕΥΜΑΡΟΣ ανταποκρίθηκαν στην πρωτοβουλία της πρόσκλησης του Συλλόγου Κοινωνικής και Πολιτιστικής Παρέμβασης ΘΡΥΑΛΛΙΔΑ στο Θησείο και διοργάνωσαν την Παρασκευή 23/4, μια βραδιά Διαδικτυακής συζήτησης, με προσκεκλημένους τους και τις συγγραφείς του συλλογικού τόμου 

"42 ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΡΑΝΤΙΝΑΣ" 

ο οποίος κυκλοφόρησε και παρουσιάστηκε τον Ιούνιο του 2020, εν μέσω πανδημίας του Covid 19.

Η συζήτηση ενταγμένη στα πλαίσια της προαναφερόμενης Παγκόσμιας Ημέρας και συνδεδεμένη τόσο με τη θεματική έκδοση όσο και με την ζωντανή, τρέχουσα, περιρρέουσα ατμόσφαιρα, είχε θέμα: 

"Ο ρόλος του βιβλίου στην περίοδο της καραντίνας" 

και μπορείτε να την παρακολουθήσετε στον σύνδεσμο πατώντας εδώ:

https://www.youtube.com/watch?v=ckv7b_XYA3M&t=3s

Στο κάλεσμα ανταποκρίθηκαν και συμμετείχαν 14 συνολικά συγγραφείς του συλλογικού τόμου από την Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, το Μεσολόγγι, την Κρήτη και το Παρίσι που βρέθηκαν κάτω από την κοινή σκέπη της έκδοσης και  τη συζήτηση συντόνισε ο εκδότης Πέτρος Κακολύρης, ενώ καλωσόρισε και χαιρέτισε εκ μέρους της ΘΡΥΑΛΛΙΔΑ ο Λάμπρος Φίλιος.

Τα κείμενα της συλλογικής έκδοσης ήταν το αποτέλεσμα της πρόσκλησης των εκδόσεων ΕΥΜΑΡΟΣ με την έναρξη της πανδημικής κρίσης, προς τους ήδη συγγραφείς-συνεργάτες του να τοποθετηθούν λογοτεχνικά εσώστρεφα και εξώστρεφα εκφράζοντας την αντανάκλαση των πρωτόγνωρων συνθηκών στον εγκλεισμό που προκλήθηκε από τον κορονοϊό. Το περιεχόμενο όλων των κειμένων του βιβλίου, αναρτήθηκε σε πρώτο βαθμό με τη σειρά που στάλθηκαν στην ιστοσελίδα των εκδόσεων και αμέσως μετά έγιναν ένα "σώμα" γραφής αποτυπωμένο στο χαρτί πια, που συμπεριέλαβε όσα κείμενα στάλθηκαν από τους συνεργαζόμενους συγγραφείς του Εύμαρου. 

Η έκδοση αποτέλεσε μια προσπάθεια να σταλεί στο αναγνωστικό κοινό ένα μήνυμα αισιοδοξίας και ελπίδας πως η λογοτεχνία και η ζωή συνεχίζονται ακόμη και μέσα από τις πιο αντίξοες συνθήκες και πως η γραφή και η ζωή-όπως αποτυπώνεται μέσα από αυτήν-δεν εγκλωβίζονται και δεν περιορίζονται όπως και οι ιδέες. 

Τα περιεχόμενα κείμενα διακρίνονται από μια ποικιλομορφία έκτασης, ύφους, γλώσσας, ατμόσφαιρας, θεματικής επικέντρωσης και τοποθέτησης και παρουσιάζουν τον πλούτο των συμμετεχόντων/ουσσών συγγραφέων, άλλοτε με σοβαρότητα του δραματικού ρεαλισμού κι άλλοτε με τη σοβαρότητα που υποκρύπτεται αναδυόμενη στο χιούμορ, με τη γενική ευχή των εκδόσεων αλλά και όλων μας να μην χρειαστεί να ξαναγραφτεί ένα βιβλίο με τέτοια αφορμή...

Για την ιστορία οι συμμετέχοντες της συλλογικής έκδοσης του βιβλίου: 

"42 ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΡΑΝΤΙΝΑΣ" 

Βασίλης Δ. Αναγνωστόπουλος, Επαληθεύονται τα παραμύθια;

Γιώτα Αναγνώστου, Ψιλά γράμματα

Λιάνα Ανδρεοπούλη, Ακροβασίες

Αλέξανδρος Βαναργιώτης, Η συνάντηση

Τάσος Δ. Βασιλείου, Αλλαγή προγράμματος

Στάθης Β. Βλαχάκος, Η επιστροφή της φύσης

Κώστας Ξ. Γιαννόπουλος, Μίμος, ο ηθοποιός της σιωπής

Νίκος Γραικός, Ο χορός της ζωής και του θανάτου

Ναταλία Δεδουσοπούλου, Ένα παραμύθι για τον Κορωνοϊό

Ειρήνη Δερμιτζάκη, Ο θόρυβος της πανδημίας

Ζαχαρούλα Δημητράκου, Η κυρία Θάλεια του Ραλφ

Νεοκλής Δημόπουλος, Δύτες και μεταλλωρύχοι

Λίζα Διονυσιάδου, Για τη ζωή και το θάνατο

Γεωργία Δρακάκη, Ένα ζευγάρι γόβες για τον Γιάννη

Γιώργος Δρόσος, Η μπαλάντα του οικόσιτου πιγκουίνου

Αντωνία Ζεβόλη – Νταουντάκη, Το θηρίο

Χριστίνα Ιωάννου, Όταν το αυτονόητο θεωρείται πολυτέλεια

Μαίρη Κακολύρη, Ε! εσύ 19

Ευμορφύλη Καρκαλέτσου, Καραντάνι

Μανόλης Κατεινάς, Σάντερλαντ

Ζωή Κατσιαμπούρα, Ιός και φόβος

Γιώργος Κοντόπουλος, Καταδρομική

Ελένη Κολέθρα, Ο covid-19 ειδωμένος από άλλα μάτια

Δημήτρης Κουκουλάς, Κι όμως αυτός ο βόμβος

Ιωάννης Κουτεντάκης, Ο χρόνος που μένει

Ελένη Λιντζαροπούλου, Η κανονικότητα ενός υιού

Σωσώ Μακρή, Ημερολόγιο απομόνωσης. Το μαύρο σύννεφο

Μαρία Εμ. Μαραγκουδάκη, Από άλλο αιώνα

Γιώργος Μπουγελέκας, Έξοδος

Ελένη Νανοπούλου, Μόνες μας

Μαριάννα Παπουτσοπούλου, Κουτσά στραβά

Λέανδρος Πολενάκης, Ο Ντοστογέφσκι στα χρόνια του κορονοϊού

Κώστας Ποντικόπουλος, Μπέργκαμο – Κούρβα, Πιζάνι Ρέκβιεμ

Ειρήνη Προκοπίου, Η γραμματική των χρόνων

Δημήτρης Προύσαλης, Ο Κότσυφας που έφερε την Άνοιξη

Θούλη Στάικου, Τα φώτα βαριά

Μαρία Τζαρδή, Η πληγή

Μαρώ Τριανταφύλλου, Ιώβ ή Υπόληψις

Ευρυδίκη Τρισόν – Μελσανή, Μέρες του ’20

Θοδωρής Τσάτσος, Η λίστα της αγκαλιάς

Νίκος Χαρτοματσίδης, Η καραντίνα

Μαρία Χασιώτη, Όταν οι Πολιορκημένοι παίξανε το Χάρωνα

Το βίντεο της παρουσίασης της συλλογής από τον  Ιούνιο του 2020, όπου οι συγγραφείς διαβάζουν αποσπάσματα από τα κείμενά τους μπορείτε να βρείτε αντιγράφοντας και επικολλώντας στο Goggle: 

https://youtu.be/iisSD096EZw

Η δική μου συνεργασία με τις εκδόσεις ΕΥΜΑΡΟΣ αποτυπώνεται στην κυκλοφορία των δύο θεματικών συλλογών με παραμύθια λαϊκά το 2020 και το 2017:

1η έκδοση: Δεκέμβριος 2020

1η έκδοση: Δεκέμβριος 2017

2η έκδοση: Ιούλιος 2020

 Τα βιβλία αυτά μπορούν να αποσταλούν στο σπίτι ή το γραφείο σας

με μια κλήση στα τηλέφωνα

210 97 08 811 / 6984 91 16 22

χωρίς χρέωση των μεταφορικών για τις παραγγελίες εντός Αττικής

Επίσης μπορείτε να τα προμηθευτείτε από τον ιστότοπο των εκδόσεων ΕΥΜΑΡΟΣ

http://www.evmarosbooks.gr/

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου: 23 Απριλίου 2021

Ο βιβλιογραφικός "χάρτης" της σχέσης του γράφοντα με την εκδοτική παραγωγή 

(προσωπική, συλλογική και σε επιμέλεια)

[τα έσοδα από τα δικαιώματα του συγγραφέα των προσωπικών τίτλων έκδοσης, 

προσφέρονται για λόγους αρχής, εσαεί σε φορείς κοινωνικού χαρακτήρα]

Οι Παγκόσμιες ή Διεθνείς Ημέρες έχουν θεσπιστεί από επίσημους φορείς και οργανισμούς ως πολιτιστική πρόταση ή ως επιτυχημένη διεκδίκηση προβολής και διάχυσης κεντρικών θεμάτων-ζητημάτων, που επιζητούν την ανθρώπινη προσοχή και λειτουργούν ως ορόσημο επαγρύπνησης ή φάροι οδηγοί για τη δρομολόγηση στάσεων, την τροποποίηση ή ενίσχυση συνειδήσεων για την κατάκτηση ή προάσπιση κομβικών αντικειμένων-σχέσεων και καταστάσεων, που αφορούν την ποιότητα του πολιτισμού με τη γενικότερη εννοιολογική προσέγγιση του όρου ως ορισμός και περιεχόμενο. 

Χαρακτηρίζονται από μια διττή αντιθετική υπόσταση που θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς πως λειτουργεί αυτοϋπονομευτικά ή ετεροχλευαστικά αν προσέξει τη σοβαρότητα του τιθέμενου θέματος που αναδεικνύουν ή σηματοδοτούν, αλλά παράλληλα και την αντανάκλαση της αντιμετώπισής τους από το ανθρώπινο είδος-ατομικά και συλλογικά-στην πραγματικότητα του κόσμου. Πολύ σοβαρά και καίρια ζητήματα κοινωνικής συνύπαρξης ή παγκόσμιας οικολογικής επίδρασης όπως πχ η προστασία του περιβάλλοντος, και το φαινόμενο της ερημοποίησης των εδαφών, η μείωση των φυσικών καταστροφών, η καταπολέμηση και εξάλειψη της φτώχειας ή του trafficking, τα δικαιώματα της παιδικής ηλικίας, η ισότιμη αντιμετώπιση των ΑΜΕΑ,  η ασφάλεια και υγεία κατά την εργασία, ενάντια στον αναλφαβητισμό αλλά και θέματα με άξονα ξεκάθαρο τον κόσμο του πολιτισμού (Ημέρα Θεάτρου, Ποίησης, Αφήγησης κλπ), θέματα επίκαιρα, σύγχρονα και παρόντα που αντιμετωπίζονται απαξιωτικά και αρνητικά, αποσιωπώνται ή σταθερά βάλλονται στην πράξη από επιλεγμένες πολιτικές στρατηγικές, φιλοσοφικές αντιλήψεις και κρατικές ή διεθνείς πρακτικές.

Η συγκεκριμένη ¨εορταζόμενη" ημέρα λοιπόν, η Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου-23 Απριλίου- θεσπίζεται για πρώτη φορά το 1995 από την UNESCO, και συμπίπτει με την ημέρα θανάτου δύο μεγάλων λογοτεχνικών μορφών του Μιγκέλ Θερβάντες και του Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Αν κανείς αναλογιστεί τη θέση που κάποτε βρισκόταν ως κοινωνικό  αγαθό-αίτημα προς επίρρωση του πολιτισμού, αλλά και της κατάστασης που βρίσκεται σήμερα το ΒΙΒΛΙΟ και ο ευρύτερος ζωτικός του "χώρος", και μάλιστα σε συνθήκες παγκόσμιας υγειονομικής κρίσης, θα διαπιστώσει πως η θέση του ποιοτικά παρουσιάζει μια αστάθεια και μια αναδυόμενη επικινδυνότητα απαξίωσης στην πράξη. Το ΒΙΒΛΙΟ έχει παράλληλους κόσμους μέσα από τους οποίους υφίσταται και αναπνέει επιζητώντας την επιβίωση και την ευόδωση, τη θετική ολοκλήρωση της ουσιαστικής του πραγμάτωσης ως αντικείμενο και σχέση: 

α) τον κόσμο των εμπνευστών-δημιουργών του, που είναι οι συγγραφείς όλων των διαμετρημάτων. 

β) τον κόσμο των υλικών και μορφικών "αναδόχων" του: εκδότες, διορθωτές, γραφίστες, εικονογράφους, επιμελητές, μεταφραστές, τυπογράφους, βιβλιοδέτες κλπ  

γ) τον κόσμο των κοινωνικών προσαγωγών του: βιβλιοπωλεία, στέκια, βιβλιοθήκες όλων των ειδών, βιβλιοθηκονόμους, διαφημιστές, κριτικούς, στηλοθεσίες εφημερίδων, ειδικούς οργανισμούς, θεματικά περιοδικά, εκθέσεις, ατζέντηδες, λέσχες ανάγνωσης, ειδικές θεματικές σελίδες στο διαδίκτυο, ειδικούς συνδέσμους. 

δ) τον κόσμο των λιγότερο ή περισσότερο φανατικά αποδεκτών-"συνομιλητών" του, την πληθώρα των πολυάριθμων φίλων του που το στηρίζει διαχρονικά με το ενδιαφέρον και την αγάπη του-όλων των ηλικιών.

Από εκεί και μετά, γεννιούνται εύλογα μια σειρά  από καίρια, επίκαιρα και καυτά ζητήματα σε ένα πεδίο σύνθετων σχέσεων και αλληλεπιδράσεων: την αντιμετώπιση των συγγραφέων από τους εκδότες, αλλά και των δικαιωμάτων όλων των εργαζομένων στο χώρο του βιβλίου, το βιβλίο-κατανάλωση (μη ποιοτικό), την κρατική χρηματοδότηση-δημιουργία βιβλιοθηκών και την λειτουργική υποστήριξή τους, την επαγγελματική αποκατάσταση των βιβλιοθηκονόμων, την ενίσχυση των μικρών βιβλιοπωλείων, την ανάπτυξη ευρέων προγραμμάτων προώθησης της φιλαναγνωσίας και εμφάνισης νέων συγγραφέων, την έμπρακτη στήριξη εκδοτικών οίκων, το κόστος της παραγωγής του βιβλίου αλλά και κοινωνικά μέτρα στήριξης του βαλάντιου των κοινωνιών για να μπορούν να επανεπενδύουν στον πολιτισμό της βιβλιοπαραγωγικής σχέσης.

Η υποστήριξη πλευρών των παραγόντων που επιδρούν στην ποιότητα της πολύμορφης και πολυεπίπεδης υπόστασης του βιβλίου, αποτελεί ένα ανοιχτό προσκλητικό πεδίο πρωτοβουλιών, δρομολογήσεων και στάσεων στην κατεύθυνση της προάσπισης των δικαιωμάτων του κοινού του "χώρου" με την κοινωνία, με όλους μας...

Βιβλία του Δημήτρη Β. Προύσαλη

(Προσωπικά και σε επιμέλεια -πρόλογος, κείμενο συμμετοχής, σημειώσεις)

2001-2020

(δεν αναφέρονται τα άρθρα σε συλλογικούς τόμους πρακτικών από εισηγήσεις σε συνέδρια)

2020 «Παραμύθια λαϊκά για να σώσουμε το μεγάλο μας σπίτι: Ιστορίες οικολογικής ευαισθητοποίησης», Εκδόσεις ΕΥΜΑΡΟΣ

2020 «Παραμύθια λαϊκά βγαλμένα απ’ της ζωής το αχ!» Εκδόσεις ΛΟΓΟΤΥΠΟ

2020 «Μύθοι, Θρύλοι, Παραδόσεις σαν παραμύθια» (επιμ.) (Συλλογικό) Εκδόσεις ΑΠΟΠΕΙΡΑ                                             

2019 «Παραμύθια με Σοφούς τρελούς» (επιμ.) (Συλλογικό)  Εκδόσεις ΑΠΟΠΕΙΡΑ                                                    

2018 «Παραμύθια των Μεταμορφώσεων» (επιμ.) (Συλλογικό) Εκδόσεις ΑΠΟΠΕΙΡΑ

2017 «Παραμύθια λαϊκά ενάντια σε δύσκολους καιρούς» Εκδόσεις ΕΥΜΑΡΟΣ

2016 «Παραμύθια με δυνατές γυναίκες» (επιμ.) (Συλλογικό) Εκδόσεις ΑΠΟΠΕΙΡΑ

2015 «Παραμύθια των Ευχών» (επιμ.) (Συλλογικό)   Εκδόσεις ΑΠΟΠΕΙΡΑ                                                                               

2014 «Από το στόμα στο χαρτί …και από το χαρτί στο στόμα» (επιμ.) (Συλλογικό) Εκδόσεις ΑΠΟΠΕΙΡΑ                         

2013 «Λαϊκά παραμύθια των Παλαιστινίων» Εκδόσεις Α/ΣΥΝΕΧΕΙΑ

2011 «Παραμύθια των Παραμυθάδων» Εκδόσεις ΑΠΟΠΕΙΡΑ

2010 «Λαϊκές Παραδόσεις απ’ τις γωνιές της Ελλάδας» Εκδόσεις Α/ΣΥΝΕΧΕΙΑ

2009 «Λαϊκά παραμύθια απ’ τις άκρες της γης»  Εκδόσεις Α/ΣΥΝΕΧΕΙΑ

2009 «Ο γαϊδαράκος των Χριστουγέννων» Εκδόσεις ΑΡΜΟΣ

2008 «Ελληνόφωνα παραμύθια από την Κάτω Ιταλία» Εκδόσεις ΑΠΟΠΕΙΡΑ

2007 «Παραμύθια του Κάτω Κόσμου» Εκδόσεις ΑΠΟΠΕΙΡΑ

2002 «Κουβεντιάζοντας για τα παραμύθια» Πρακτικά Διημερίδας (Επιμ. )                                      

Εκδόσεις Μολύβιος Νιάου

2001 «Κουβεντιάζοντας για τα παραμύθια»: Οι Συνεντεύξεις , Εκδόσεις Μολύβιος Νιάου

 

ΒΙΝΤΕΟ-Διάθέσιμα  από τις παρουσιάσεις των βιβλίων μου και των συμμετοχών μου

(Αντιγράψτε το σύνδεσμό στη μηχανή  αναζήτησης του Google)

"Λαϊκά παραμύθια των Παλαιστινίων" Εκδόσεις Α/συνέχεια 2013

https://youtu.be/RHK_-IBbz40

.......................................

"42 Κείμενα της Καραντίνας" Εκδόσεις Εύμαρος 2020

https://youtu.be/iisSD096EZw

.......................................

"Παραμύθια λαϊκά για να σώσουμε το Μεγάλο μας Σπίτι: ιστορίες οικολογικής ευαισθητοποίησης"

Εκδ. Εύμαρος 2021

https://youtu.be/qikRNQe6HhU

.......................................

"Παραμύθια λαϊκά βγαλμένα από της Ζωής το "αχ!" Εκδόσεις Λογότυπο 2020

https://youtu.be/0NHEXrn03N4 

Ο λαϊκός λόγος του Μύθου και η αφήγησή του το 1821

Φύλλο του Σαββάτου 27 Μαρτίου 2021

 Με αφορμή την επερχόμενη έκδοση του βιβλίου με τίτλο:  

"Μύθοι, Θρύλοι, παραμύθια,

 άγνωστες ιστορίες και συμβάντα από το 1821"

 από τις εκδόσεις ΑΠΟΠΕΙΡΑ 

το καλοκαίρι του 2021, συμβολή και συμμετοχή του γράφοντα στην επέτειο των 200 χρόνων από την Εθνική Παλιγγενεσία, δημοσιεύτηκε στην μαγνησιακή εφημερίδα του Βόλου "Η ΘΕΣΣΑΛΙΑ", ένα άρθρο σχετικά με την παρουσία του μύθου ως περιεχόμενο και ως λειτουργία και η σύνδεσή του με προσωπικότητες της τοτινής περιόδου. Ο λαϊκός άνθρωπος αναδεικνύει μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα τη λειτουργική του σύνδεση με τον μυθικό λόγο και την επενέργεια της αφηγηματικής πράξης που μπορεί να εμψυχώνει, να συμβουλεύει, να κριτικάρει, να παρωθεί και να καθοδηγεί εκπαιδεύοντας συνειδήσεις και σμιλεύοντας στάσεις όταν οι καιροί το επιβάλλουν και οι ανάγκες το καθορίζουν επιζητώντας ουσιαστικές τοποθετήσεις. Το άρθρο που ακολουθεί αποτελεί ένα προοίμιο μιας πολύ ενδιαφέρουσας συλλογής-της άνω αναφερόμενης-που αποκαλύπτει πως η μυθολογούσα σκέψη και η πρακτική της αφήγησης στα 1821 έπαιξε κι αυτή το δικό της ρόλο: δίπλα στο καριοφίλι οι ιστορίες στήριξαν τους λαϊκούς αγωνιστές με τρόπο μοναδικό σε κρίσιμες στιγμές αποδεικνύοντας τη σημαντικότητά τους στο μπόλιασμα της ανθρώπινης εμπειρίας.

Του Δημήτρη Β. Προύσαλη

Αφηγητή, Υπ. Δρ Λαογραφίας ΠΤΔΕΕΚΠΑ, Παραμύθια και Μύθοι στου Κένταυρου τη ράχη

https://e-thessalia.gr/o-laikos-logos-toy-mythoy-kai-i-afigisi-toy-to-1821/

Το 2021 αποτελεί ένα έτος ορόσημο καθώς υπό το βάρος των συνεπειών της πανδημίας του Covid 19 η παγκόσμια κοινότητα κλείνει ένα χρόνο δοκιμασιών σε όλα τα επίπεδα της ζωής, επιχειρώντας να βρει μια φωτεινή  και ελπιδοφόρα διέξοδο σε μια πρότερη κανονικότητα. Το ίδιο έτος σηματοδοτεί τη συμπλήρωση διακοσίων χρόνων από την έναρξη της Εθνικής Παλιγγενεσίας  καταγράφοντας μια αξιοσημείωτη κινητικότητα, που θέτει στο επίκεντρό της την Ελληνική Επανάσταση του 1821 και πλευρές από τη διαδρομή των σκλαβωμένων Ελλήνων να περπατήσουν ξανά στο δρόμο της λευτεριάς. Μελέτες και εκδόσεις, ειδικά αφιερώματα και αρθρογραφίες, ιστορικές αναφορές  και επετειακές εκδηλώσεις, πολύμορφες παραγωγές και πολυπληθείς ετερόκλητες προσεγγίσεις επιχειρούν να φέρουν ξανά στο προσκήνιο όψεις, αντανακλάσεις  και κριτικές  για εκείνη την ηρωική περίοδο και να προβούν σε ερμηνείες και αναλύσεις.

Μελετώντας τον πολύτιμο κόσμο των απομνημονευμάτων των αγωνιστών του 21 και αξιοποιώντας τη μνημειώδη για την αξία της  αρχειακή δουλειά του λογοτέχνη και ιστοριοδίφη Γιάννη Βλαχογιάννη, αναδύεται ένα κυρίαρχο χαρακτηριστικό της τοτινής περιόδου.  Αυτό δεν είναι άλλο από τη λαϊκή φιλοσοφία και ψυχολογία που δοκιμάζεται στο καμίνι του αγώνα και εκφράζεται μέσα από το συλλογικό φαντασιακό του μυθικού λόγου τόσο ως είδους της προφορικής λογοτεχνίας όσο και από πλευράς περιεχομένου και λειτουργίας.

 Ο ίδιος ο Γέρος του Μοριά, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, εμβληματική προσωπικότητα της Επανάστασης,  αναδεικνύεται μέσα από τα απομνημονεύματά του-δια χειρός Γ. Τερτσέτη- αλλά και μέσα από  ανάλογα πονήματα στενών συνεργατών του, όπως ο υπασπιστής του Φώτιος Χρυσανθόπουλος ή Φωτάκος, μέγας γνώστης και χειριστής του μυθικού λόγου, τον οποίο επικαλούνταν σε όλη του τη ζωή, τόσο στη διάρκεια του πολεμικού αγώνα όσο και στην περίοδο της μετέπειτα ειρήνης. Η χρήση του από τον Κολοκοτρώνη  αναδύει τον  παραδειγματικό του χαρακτήρα του μύθου με συμβολική λειτουργία που ασκεί  επενέργεια πολυεπίπεδη. Άλλοτε είναι  συμβουλευτικός, άλλοτε  εμψυχωτικός ενώ άλλες φορές φαίνεται να παρουσιάζει καθησυχαστικές επιδράσεις, μα δεν παύει να  λειτουργεί ως μέσο «συνειδησιακής παιδαγωγίας», επαναστατικού διδακτισμού αλλά και μιας διεργασίας με καθαρά αναστοχαστική ανάκληση. Στους εμψυχωτικούς μπορεί να συμπεριληφθεί αυτός που αναφέρεται στο όνειρο του Σουλτάνου: «Ο Σουλτάνος επιθυμεί να ταξιδέψει στους τόπους που βασιλεύει για να γνωρίσει τους υπηκόους του καλύτερα. Οι σύμβουλοί του του προτείνουν να φτιάξει σκηνές από τα μέρη που θέλει να επισκεφτεί εξολοκλήρου από αντικείμενα του κάθε τόπου και να κοιμηθεί μια νύχτα στο καθένα, βλέποντας αποκαλυπτικά όνειρα για κάθε τόπο. Στήνονται τέσσερα τσαντήρια, της Ρούμελης, της Ανατολής, της Αιγύπτου  και του Μοριά.  Σε καθένα από τα πρώτα βλέπει όμορφα όνειρα μα στη σκηνή του Μοριά ονειρεύεται πως τον κυνηγούν τρεις χιλιάδες διαβόλοι κρατώντας δαυλιά αναμμένα σκούζοντας, φωνάζοντας και κάνοντας μεγάλο σαματά», προβάλλοντας προφητικά αυτό που επήλθε αργότερα.  Στην ίδια λογική, της εμψύχωσης,  μετά τη νίκη στo Βαλτέτσι τoν Μάιο του 1821, πολιορκείται η Τριπολιτσά. Αγναντεύοντας από τα Τρίκορφα την πρωτεύουσα του Μωριά, ο Κολοκοτρώνης αφηγείται τον Αισώπειο μύθο «Όφις και καρκίνος» (Φίδι και κάβουρας), που σύμφωνα με επιστημονική έρευνα  διατηρείται στη νεοελληνική προφορική μορφή του αρτιότερος σε ψυχολογική διατύπωση απ’ όσο -παραδίδεται στο αρχαίο κείμενο. «Ο κάβουρας (Έλληνες) και το φίδι (Τούρκοι) έγιναν κουμπάροι και νυχτώνοντας από ένα ταξίδι έξω από την τρύπα του φιδιού κοιμούνται μαζί. Το φίδι κουλουριάζεται και σφίγγει τον κάβουρα με σκοπό να τον σκοτώσει κι όταν ο κάβουρας αντιδρά, δικαιολογείται πως τάχα βλέπει όνειρο. Ο κάβουρας του ζητά να πλησιάσει το κεφάλι στο στόμα του για να του φανερώσει μυστικό κι όταν το φίδι ξεγελιέται, ο κάβουρας τον αρπάζει με τις δαγκάνες του και τον σκοτώνει. Το φίδι ξεκουλουριάζεται και ισιάζει κι ο κάβουρας σχολιάζει ανάλογα τα παθήματα του φιδιού με τη σωματική του στάση».                                                                                                                                                              

Στους μύθους της «συνειδησιακής παιδαγωγίας» θα μπορούσε να συμπεριληφθεί ο μύθος της χέρας. Εδώ με τρόπο εντελώς συμβολικό παρομοιάζει χέρια και δάχτυλα με την Ευρώπη και την Ασία (δεξί και αριστερό αντίστοιχα) ενώ τα δάχτυλα του δεξιού χεριού ξεκινώντας από τον αντίχειρα συμβολίζουν τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Παλαιολόγο (βλ. Ελλάδα), τον κλήρο, τους μεγιστάνες, τους εμπόρους και λογίους και τον λαό. Όταν το αριστερό χέρι επιτίθεται στο δεξί τα δύο κοντινά δάχτυλα αδιαφορούν ενώ τα δύο τελευταία αδυνατούν λόγω θέσης να βοηθήσουν, και παράλληλα όλα μαλώνουν μεταξύ τους. Όταν όμως ομονόησαν κατάφεραν να δημιουργήσουν το 1821.

 Ουσιαστικά όλη η ζωή του Κολοκοτρώνη διανθίζεται από μύθους του Αισώπου και αφηγήσεις ιστοριών με διδακτικό χαρακτήρα είτε αυτοί συνδέονται με περιστατικά της  ζωής του είτε με ιστορικά γεγονότα. Για παράδειγμα στα 1823, όταν τοποθετείται από την Κυβέρνηση ως Αντιπρόεδρος του Εκτελεστικού, μπλέκει με τη χαρτούρα και τη γραφειοκρατία της εποχής  και της θέσης, και αντιλαμβανόμενος το ασύμβατο της  δικής του ιδιοσυγκρασίας και εμπειρίας με την παρουσιαζόμενη πραγματικότητα, παραιτείται και αφηγείται το μύθο του λύκου με το αρνί: «Μια μέρα ένας λύκος αρπάζει ένα αρνί από το μαντρί και φεύγει. Το αρνί του ζητά για τελευταία χάρη να του τραγουδήσει, ο λύκος ξεγελιέται τραγουδά, τον ακούν τα σκυλιά του τσοπάνη και χύνονται πάνω του διώχνοντάς τον. Όταν ο λύκος μένει μόνος του, αναστοχάζεται πως καλά έπαθε, αφού κανέναν τραγουδιστή δεν είχε στο σόι του κι αυτός θέλησε να τραγουδήσει!»  Αργότερα όταν φυλακίζεται στη περίοδο του εμφύλιου σπαραγμού και αποφυλακίζεται αφηγείται το μύθο του Αισώπου για την κουκουβάγια που από μπροστά είναι γριά άλλα από πίσω νιούτσικη. Στα 1831 όταν  δολοφονείται ο Καποδίστριας ιστορεί τον μύθο του σαμαρτζή: «Τα γαϊδούρια επαναστάτησαν κι αποφάσισαν να σκοτώσουν το σαμαρτζή τους γιατί τα φόρτωνε. Όταν το καταφέρνουν έρχεται ο βοηθός του ή άλλος σαμαρτζής που τα πληγώνει περισσότερο αφού του λείπει η πείρα του αρχικού μάστορα». Τη χρονιά του 1843 όταν πεθαίνει, έχοντας την επίγνωση της διαδρομής του, αφηγείται σε μια παρέα  νέων  το μύθο του Πέρση φιλοσόφου,  όπου εξηγεί με βάση τη συμπεριφορά κάποιων ανθρώπων στις κηδείες, την ποιότητα του εκλιπόντος κάθε φορά προσώπου,

Ο Δ. Αινιάν, γραμματικός και βιογράφος του Καραϊσκάκη  αναφέρει στα Απομνημονεύματά του πως «Η ομιλία του Θ. Κολοκοτρώνη ήτον απλουστάτη και κατά τον τρόπον των χωρικών: μετεχειρίζετο συνεχώς τους μύθους και διηγήματα, όπερ είναι η φιλοσοφία του λαού, και κατόρθωνε να πείθη ευκόλως δι’ αυτών τον λαόν».  Ο λόγος του Κολοκοτρώνη στηρίζεται, ως επί το πλείστον, σε παραβολές, αλληγορίες και λαϊκούς μύθους, δηλαδή σε ρητορικά σχήματα τα οποία αντλούν από το υλικό της ανώνυμης προφορικής παράδοσης. Οι μύθοι συγκεκριμένα έχουν άλλοτε άμεση αντανάκλαση στο Αισώπειο έργο και άλλοτε αποτελούν «μύθους»  με την ευρεία έννοια των φανταστικών αφηγημάτων, καθώς ό όρος  ενέχει διττή ταυτοτική υπόσταση.

Ο Φώτιος Χρυσανθόπουλος (Φωτάκος)

Ο Τερτσέτης  γράφει στα απομνημονεύματα  του Κολοκοτρώνη «Διήγησις συμβάντων της ελληνικής φυλής» (1846)  πως η συλλογή των μύθων του θα ήταν έργο χρήσιμο από τους ειδικούς καθώς  θα φαινόταν η συγγένεια του πνεύματός του με το πνεύμα του Αισώπου και η επιτέλεστική τους λειτουργία ως πολύτιμου υλικού  με ποικίλο  ρόλο,  καθώς όχι μόνο φώτιζαν ιστορικά συμβάντα αλλά χρησίμευαν ως τύπος και πλούτος της εθνικής γλώσσας.

Μύθους Αισώπειους και μη, αναφέρει ο Φωτάκος στα δικά του Απομνημονεύματα αλλά και ως πρώιμος ερασιτέχνης λαογράφος σε συλλογή που επιμελείται και δημοσιεύει σε συνέχειες στο περιοδικό του Δ. Καμπούρογλου «Εβδομάς» όλο σχεδόν το 1886, ενώ ανάλογες ιστορήσεις παρατηρούνται και στον Μακρυγιάννη.

Η ανεύρεση τέτοιου είδους μυθικού υλικού μέσα στα ιστορικά ντοκουμέντα της Επανάστασης, είτε συνδέεται άμεσα με το Αισώπειο έργο είτε ως φανταστική ιστορία που επιτελεί μια συμβολική και πολυεπίπεδη  υποστηρικτική λειτουργία, καταδεικνύει τη σημαντικότητα του ρόλου του είδους. Υπηρετεί επίσης  τη δρομολόγηση στην κατεύθυνση  κατανόησης και ερμηνευτικής προσέγγισης της λαϊκής έκφρασης αλλά και την αναγκαιότητα ευρύτερης μελέτης του φαινομένου  της αφήγησης ως μέσο παρέμβασης μέσα από την  αναγνώριση της πράξης  της.